Ćmielów – porcelanowe serce Świętokrzyskiego

maj 2026

Ćmielów to niewielkie, ale pełne uroku miasto w województwie świętokrzyskim, położone nad rzeką Kamienną. Choć liczy zaledwie około 2700 mieszkańców, ma bogatą historię sięgającą neolitu i jest nierozerwalnie związane z tradycją ceramiczną, a zwłaszcza z produkcją porcelany. To idealne miejsce na spokojny wypad dla miłośników historii, rzemiosła i pięknych wnętrz.

Początki osadnictwa w rejonie Ćmielowa datuje się na okres neolitu (ok. 2500 lat p.n.e.). Mieszkańcy okolicznych wzgórz (m.in. Gawrońca) wytwarzali narzędzia z krzemienia pasiastego z pobliskich Krzemionek, a także zajmowali się garncarstwem dzięki bogatym złożom gliny i lessu.

Pierwsze wzmianki historyczne pochodzą z XIV wieku. W 1505 roku król Aleksander Jagiellończyk nadał Ćmielowowi prawa miejskie (19 maja). Miasto rozwinęło się dzięki rodowi Szydłowieckich – zwłaszcza Krzysztofowi Szydłowieckiemu, kanclerzowi wielkiemu koronnemu, który w latach 1519–1531 przebudował miejscowy zamek na okazałą renesansową rezydencję.

Ćmielów przeżył burzliwe dzieje: zniszczenia podczas potopu szwedzkiego (1657), liczne zmiany właścicieli (m.in. Lubomirscy, Małachowscy, Drucki-Lubeccy). W XVIII wieku stał się ważnym ośrodkiem garncarstwa. Królowie August III Sas i Stanisław August Poniatowski nadali miejscowym garncarzom przywileje.

W Ćmielowie znajdują się ruiny Zamku Szydłowieckich (ul. Zamkowa). To pozostałości renesansowej rezydencji z XVI wieku, położone nad rozlewiskami Kamiennej. Dawna siedziba magnacka została zniszczona w czasie potopu szwedzkiego. Zajrzyjcie też na rynek z zabytkową zabudową i fontanną oraz do kościoła Wniebowzięcia NMP.

Największą atrakcją i symbolem Ćmielowa jest Fabryka Porcelany AS Ćmielów, jedna z najstarszych działających polskich marek, która powstała w 1790 roku (początkowo jako manufaktura fajansu, później porcelany). Założona przez Jacka Małachowskiego, rozwijała się pod kolejnymi właścicielami, produkując wysokiej jakości wyroby, które zdobiły stoły w całej Europie.

Dziś w historycznych budynkach działa Żywe Muzeum Porcelany. To unikatowe miejsce, gdzie można zobaczyć cały proces produkcji na żywo: od formowania masy, przez wypalanie, po malowanie i dekorację. To nie tylko muzeum, ale interaktywne doświadczenie. Zwiedzanie z przewodnikiem obejmuje pokazy rzemiosła, wystawy historycznej porcelany, Galerię Sztuki Współczesnej Van Rij (m.in. prace Lubomira Tomaszewskiego) i inne atrakcje jak Komnatę Szmaragdową czy Aleję Małp.

Ćmielów to miejsce, gdzie historia spotyka się z żywym rzemiosłem. Porcelana produkowana tu od ponad 230 lat nadal zachwyca precyzją i pięknem. Jeśli lubisz autentyczne, mniej zatłoczone atrakcje i chcesz dotknąć tradycji „białego złota”, Ćmielów powinien znaleźć się na Twojej liście.

Informacje praktyczne:

Żywe Muzeum Porcelany (ul. Sandomierska 243) jest otwarte codziennie w godzinach: maj–wrzesień: 9:00–18:00; październik–kwiecień: 9:00–16:00. Zwiedzanie tylko z przewodnikiem (pierwsze wejście najpóźniej o 9:00). Bilety na zwiedzanie (ok. 49 zł normalny / 39 zł ulgowy), a na warsztaty malowania porcelany ceny od 129 zł. Zalecana rezerwacja online, zwłaszcza w sezonie. Czas zwiedzania: ok. 1–2 godziny (zwiedzanie) + czas warsztatów.

Parking bezpłatny, duży przy obiekcie.

Na terenie muzeum działa też niezwykła kawiarnia „Leżąca Kotka”, gdzie kawę/herbatę podaje się w porcelanowych filiżankach do wyboru.

Ruiny Zamku Szydłowieckich (ul. Zamkowa) – planowane otwarcie w maju 2026, na stronie jest informacja, że można będzie popływać łódką na wyspę, zwiedzać z przewodnikiem lub indywidualnie.

Dojazd do muzeum dobrze oznakowany. Pobyt warto połączyć z wizytą w Ostrowcu, Opatowie lub Krzemionkach. Na miejscu możliwości noclegowe i gastronomia.

Lokalizację obiektów pokazujemy w linku oraz na mapie zamieszczonej niżej.