Jeziora Duszatyńskie

marzec 2023

Jeziorka Duszatyńskie to nazwa dwóch, a w przeszłości trzech jezior, które powstały w wyniku osunięcia się ziemi na zachodnich zboczach Chryszczatej w pobliżu wsi Duszatyn w dniu 13 kwietnia 1907. Powstałe osuwisko zatamowało odpływ potoku Olchowatego (dopływ Osławy) w kilku miejscach, tworząc naturalne zapory. Do osunięcia zbocza doszło po wiosennych roztopach i ulewnych deszczach.

Utworzyło się też kilka oczek, rozrzuconych w zagłębieniach terenu. Z czasem jednak oczka te zanikły, podobnie jak trzecie z jeziorek. W latach 20-tych XX wieku powierzchnia zbiorników była dwukrotnie większa, ulegała jednak stopniowemu zamulaniu przez wpływające potoczki.

W 1957 teren ten uznano za obszar chroniony, tworząc rezerwat przyrody „Zwiezło” o powierzchni 2,2 ha. Jego długość wynosi ponad 2 km. Obecnie jak wspominaliśmy pozostały dwa jeziorka: Jeziorko Górne położone na wysokości 701 m n.p.m. o powierzchni 1,44 ha, średniej głębokości 2 m (maksymalnej do 5,8 m) i pojemności 25 500 m³ oraz Jeziorko Dolne leżące na wysokości 683 m n.p.m., o powierzchni 0,45 ha, średniej głębokości 2,4 m (maksymalnej 6,2 m) i pojemności 12 000 m³.

W zimie gazy powstające w wyniku butwienia drewna i resztek roślinności w głębi jeziorek powodują wybuchy obserwowane, jako fontanny wody w miejscach rozerwania pokrywy lodowej.

Okoliczni mieszkańcy uważali to miejsce za zaczarowane, a przyczynę powstania osuwiska wiązali z działaniem rozsierdzonego diabła, który rzucił ognistą kulę, czyniąc spustoszenie. Inna legenda przyczynę powstania osuwiska widziała w upadku meteorytu. Podczas kataklizmu przerażeni mieszkańcy pobliskiej wsi Duszatyn, podejrzewając koniec świata, spakowali pośpiesznie dobytek i uciekli do pobliskich wsi: Smolnika i Prełuk, gdzie w cerkwi uderzono w dzwony na trwogę. Według niektórych, to drżenie ziemi, wywołane osuwaniem się mas skalnych, spowodowało bicie dzwonów w pobliskich świątyniach.

Informacje praktyczne:

Dotrzeć do Jeziorek Duszatyńskich można od Przełęczy Żebrak przez Chryszczatą 6,9 km (czas przejścia 2:11 h) lub z Prełuk przez Duszatyn (7,1 km, czas przejścia 2:20 h). Ze względu na okresowe zakazy wjazdu być może trzeba rozpocząć marsz wcześniej. W Prełukach samochód można zostawić w gospodarstwie płacąc kilka złotych za parking. Przy drodze są ustawione zakazy zatrzymywania i może się to skończyć mandatem. Trasę przez Chryszczatą pokażemy i opiszemy w innym artykule, a tu na zdjęciach prezentujemy trasę z Prełuk. Zwracamy uwagę na to, że kilkakrotnie trzeba przejść w bród potoki, co w zimie lub przy wysokim stanie wody może być trudne. W lecie za to, przy słonecznej pogodzie to jednak sama przyjemność.

Jedną z tras przedstawiamy w linku oraz na mapie zamieszczonej niżej.