Góra Świętej Anny – historia powstańcza i święte miejsce

grudzień 2025

Śląska Góra Świętej Anny (niem. Sankt Annaberg, 408 m n.p.m.) to najwyższe wzniesienie Wyżyny Śląskiej, położone około 40 km na południowy wschód od Opola i 50 km od Katowic. Dla jednych to najważniejsze sanktuarium Górnego Śląska, dla innych – miejsce pamięci powstań śląskich i III powstania szczególnie, dla jeszcze innych – niezwykły rezerwat geologiczny z nieczynnym kamieniołomem. Wszystko to sprawia, że jest to jedna z najciekawszych jednodniowych lub weekendowych wycieczek na Śląsku.

Wzgórze było zamieszkane już w czasach prehistorycznych, a w średniowieczu stało się miejscem kultu św. Anny – według legendy w 1444 roku pasterz Franciszek Sawicki odnalazł tu figurkę św. Anny Samotrzeciej. W 1516 roku Mikołaj Strzela ufundował drewniany kościół, który szybko stał się celem pielgrzymek. W XVII wieku franciszkanie zbudowali barokowy zespół klasztorny, który przetrwał do dziś w niemal niezmienionej formie.

Najtragiczniejszy i jednocześnie najbardziej symboliczny okres w historii Góry Świętej Anny to maj 1921 roku – bitwa na Annabergu podczas III powstania śląskiego. To właśnie tutaj, w dniach 21–26 maja, rozegrały się najcięższe walki całego powstania. Niemiecka Freikorps pod dowództwem gen. Bernharda von Hülsena zdobyła wzgórze, które wcześniej zajęli polscy powstańcy Wojciecha Korfantego. Po stronie polskiej walczył m.in. pułk katowicki i wołodyjowszczacy.

Po wojnie, w okresie międzywojennym, Niemcy zbudowali na szczycie monumentalny pomnik-mauzoleum ku czci poległych żołnierzy Freikorpsu (tzw. Thingplatz), zaprojektowany w duchu nazistowskim przez Roberta Tischlera.

Po 1945 roku mauzoleum zostało częściowo zniszczone, a w latach 60-tych na jego miejscu wzniesiono Pomnik Czynu Powstańczego dłuta Xawerego Dunikowskiego – potężną, ekspresjonistyczną kompozycję z czterech 15-metrowych pylonów.

Najważniejszy obiekt to bazylika św. Anny z przełomu XVII i XVIII wieku. To barokowy kościół z przepięknym wnętrzem i najcenniejszym zabytkiem- cudowną figurką św. Anny Samotrzeciej z ok. 1480 roku (w ołtarzu głównym).

Z Góry Św. Anny prowadzi kalwaria utworzona w latach 1700–1709. To jedna z najstarszych i najpiękniejszych kalwarii w Polsce. Na jej trasie jest 40 barokowych i rokokowych kaplic i kościołów rozmieszczonych na zboczach góry. Projekt przypisuje się Dominikowi Signo.

Znajdziecie tu również Grotę Lurdzką (1914–1927). To wierna kopia groty z Lourdes, z figurą Matki Boskiej i św. Bernardetty.

Niesamowite wrażenie wzbudza otoczenie Pomnika Czynu Powstańczego (1965–1968) . Z sąsiedztwa monumentalnej rzeźby Dunikowskiego roztacza się widok na położony niżej pod stromą ścianą amfiteatr i pozostałości nazistowskiego mauzoleum. Widać potężne mury i schody, które kiedyś tworzyły Thingplatz.

Na Górze Św. Anny znajduje się Muzeum Powstań Śląskich (w budynku dawnego domu pielgrzyma). Trafiliśmy tu w czasie, gdy było nieczynne, ale historię powstań śląskich zgłębialiśmy kiedyś w muzeum w Świętochłowicach.

Teren Parku Krajobrazowego „Góra Św. Anny” obejmuje nieczynny kamieniołom porfiru (nefelinitu). To jeden z najpiękniejszych obiektów geologicznych w Polsce. Ściany kamieniołomu mają do 100 m wysokości, a kolory skał (czerwień, zieleń, fiolet) są niesamowite o zachodzie słońca. Obok działa Geopark z trasami edukacyjnymi.

Góra Św. Anny 21 czerwca 1983 roku była miejscem spotkania wiernych z papieżem Janem Pawłem II, który odprawił tu mszę św. dla ponad miliona osób. Na pamiątkę stoi tu pomnik papieża i tablice upamiętniające wizytę. Początkowo planowano uroczystość w amfiteatrze, ale ze względu na liczbę spodziewanych gości przeniesiono je na błonia.

Ciekawostką jest to, że Góra Świętej Anny również w czasach PRL-u była miejscem „czerwonych pielgrzymek” – organizowano tu pochody 1-majowe. Także za czasów hitlerowskich Niemiec w 1938 roku na Annabergu odbyła się inna "pielgrzymka". Odbył się tu wielki zjazd Hitlerjugend (ok. 50 tys. osób).

W kamieniołomie kręcono sceny do filmu „Róża” Wojciecha Smarzowskiego.

Góra Świętej Anny to miejsce, w którym w jednym dniu można dotknąć modlitwy, historii najnowszej, geologii i pięknej śląskiej przyrody. Bez względu na to, czy przyjeżdżasz jako pielgrzym, miłośnik historii czy turysta szukający widoków – warto tu być.

Informacje praktyczne:

Samochodem można dojechać autostradą A4 (węzeł Krapkowice lub Strzelce Opolskie), a później drogą 426.

U podnoża góry są duże parkingi (płatne 15–20 zł/dzień). W sezonie lepiej przyjechać przed 10:00, bo później jest ciasno, a obejrzenie i zwiedzanie wszystkich atrakcji to praktycznie cały dzień.

Zwiedzanie bazyliki, pomnika i groty to ok 2–3 godziny.

Przejście kalwarii, zobaczenie kamieniołomu oraz muzeum to cały dzień. Szlak kalwaryjski ma ok. 5 km – wygodne buty obowiązkowe!

Na miejscu jest kilka restauracji (również z tradycyjną śląską kuchnią). Jedna z nich tuż przy parkingu.

Jeśli zdecydujecie się na nocleg to jest tu Dom Pielgrzyma przy klasztorze (bardzo przyzwoite warunki, tanio) oraz wiele kwater agroturystycznych w okolicznych wsiach (Żyrowa, Leśnica).

Najmniej ludzi jest tu w okresie maj–czerwiec oraz wrzesień–październik. Najwięcej 26 lipca ze względu na odpust św. Anny.

Lokalizację przedstawiamy w linku oraz na mapie zamieszczonej niżej.

<