październik 2024

Krosno Odrzańskie zyskało prawa miejskie w 1238 roku. Nazwa miasta nie pochodzi jakby się mogło wydawać od krosna tkackiego, ale prawdopodobnie od słów krost – nierówność oraz chrost – gąszcz. Podczas II wojny światowej wiele zabytków zostało niestety zniszczonych. Do dziś pozostały ruiny zamku piastowskiego z odbudowaną częścią bramną.

Polecamy zwiedzanie zamku w towarzystwie lokalnego przewodnika. Długoletni "belfer" z lokalnego liceum p. Szymczak uraczył nas wspaniałą opowieścią o dynastii śląskich Piastów i historii miasta. Opowiedział, dlaczego święta Jadwiga Śląska (żona Henryka I Brodatego) jest przedstawiana zawsze boso i dlaczego nosiła buty na szyi.

Na pamiątkę wspomnianej pary jest organizowany na zamku Turniej Rycerski o Pierścień Księżnej Jadwigi Śląskiej, który ściąga rzesze turystów oraz osób zainteresowanych historią. Istotnie, duch tamtych zamierzchłych czasów ożywa na parę dni na zamku. Wędrując po pomieszczeniach na ścianach komnat zamkowych możemy oglądać prace własnoręcznie namalowane przez oprowadzającego. Lubimy ludzi z pasją, a zapał, zaangażowanie, wiedza i entuzjazm ludzi skupionych wokół zamku pozwalają sądzić, że z każdym rokiem warownia będzie przyciągać coraz więcej turystów.

Podczas wizyty usłyszeliśmy też o zjawisku jumy (powstał film "Yuma" z Gierszałem w roli głównej), które zapoczątkowało w tym mieście. Jeden z uczniów miejscowego liceum był ofiarą tych złodziejskich wypadów.

Na zamku mieści się też wystawa miejscowego poety Klabunda. Jego pomnik możecie zobaczyć na jednym z naszych zdjęć.

Pierwsze wzmianki pisemne o mieście pochodzą z 1005 roku. Biskup Thietmar z Merseburga wspominał je, jako miejsce walk Bolesława Chrobrego z Henrykiem II w roku 1005. Wtedy to potężna armia sforsowała przyczółek odrzański pod Krosnem, próbując przejąć go pod swoje panowanie. Bolesław Chrobry skutecznie "obwarowawszy brzeg tej rzeki, usadowiwszy się z wielkim wojskiem przeszkadzał jak mógł, w przeprawieniu się na drugą stronę królowi niemieckiemu Henrykowi".

Krosno Odrzańskie położone w widłach dwóch rzek (Odra i Bóbr) miasto miało ogromne walory obronne. Podczas walk z Tatarami było miejscem schronienia dla żony Henryka I Brodatego - Jadwigi. Podczas najazdu Tatarów w czasie bitwy pod Legnicą (9 kwietnia 1241 roku) zginął syn Henryka I Brodatego - Henryk II. W XIII wieku Henryk I Brodaty, który w okresie rozdrobnienia dzielnicowego miał chęć przejąć polski tron uczynił miejscowy zamek swoją główną rezydencją. Henryk został podstępnie pojmany podczas mszy świętej w kościele w Spytkowicach i uwięziony w Płocku przez swojego konkurenta księcia Konrada. Dopiero interwencja jego małżonki pozwoliła mu opuścić więzienne mury.

Ciekawą postacią, o której chcemy wspomnieć szerzej był Henryk I Brodaty. Książę był fundatorem opactw w Henrykowie i Trzebnicy, ale prowadząc intensywne osadnictwo na swoich ziemiach popadł w konflikt z hierarchią kościelną. Henryk Brodaty uważał, że osadnicy uwolnieni przez niego od podatków, są od nich zwolnieni całkowicie, a inne zdanie miał biskup wrocławski, który uważał, że poddani powinni płacić świętopietrze. Henryk zażądał również, aby poddani biskupa podlegali książęcemu sądownictwu. Doprowadziło to do tego, że w 1235 roku biskup Tomasz I obłożył księcia klątwą. Ekskomunikowany Henryk Brodaty zmarł 19 marca 1238 roku w Krośnie. Dopiero jego syn Henryk Pobożny, doprowadził do cofnięcia ekskomuniki. Henryk I Brodaty, który fundował kościelne opactwa, żył jak mnich tylko dzięki wstawiennictwu swojej żony Jadwigi mógł być pochowany w poświęconej ziemi w trzebnickim klasztorze.

Po śmierci Henryka I Brodatego rządy Henryka II Pobożnego i jego syna Bolesława Rogatki nie były już tak korzystne dla księstwa. Brak doświadczenia, młody wiek, rozrzutność w gospodarowaniu dziedzictwem wywoływały bratobójcze walki. Brat Rogatki - Konrad w XIII wieku tworzy nowe księstwo głogowskie w skład, którego wchodzą: Krosno Odrzańskie, Głogów, Bytom i Kożuchów.

Ostatnim z Piastów rządzących Krosnem był Henryk XI. Ze źródeł pisanych wiadomo, że nie był władcą energicznym. Otoczony ludźmi związanymi z dworem brandenburskim realizował politykę elektora. W 1472 roku poślubił dziewięcioletnią córkę elektora brandenburskiego Barbarę. Kontrakt ślubny przewidywał, że w zamian za 6 tys. guldenów posagu Henryk XI zapisze Barbarze Krosno, Kożuchów i Zieloną Górę wraz z okolicznymi wioskami, a później treść tej umowy rozszerzono na wszystkie książęce ziemie. I tym sposobem od śmierci Henryka XI aż do 20 lutego 1945 roku Krosno Odrzańskie znajdowało się poza granicami Polski.

W XVI wieku zamek zyskał miano "zamku wdów". Mieszkało w nim wtedy mnóstwo samotnych kobiet, wdów po elektorach brandenburskich.

Od lat Krosno Odrzańskie było narażone na groźne powodzie (1306, 1311, 1317 r.) o czym przypomina symboliczny głaz pokazujący stan wody podczas tych klęsk. W tym roku również wielka woda dotarła do Krosna Odrzańskiego. Może dlatego część administracyjna i mieszkaniowa mieści się na wzniesieniu po przeciwnej stronie Odry, a ze starym miastem łączy je zbudowany w 1905 roku most.

W mieście nie ma zbyt wielu zabytków, bo większość uległa zagładzie podczas ostatniej wojny, ale odwiedźcie koniecznie zamek, a jeśli traficie na przewodnika z pasją z pewnością miło będziecie wspominać pobyt w Krośnie Odrzańskim.

Informacje praktyczne:

Od maja do września zamek można zwiedzać z przewodnikiem od 11:00 do 18:00 od wtorku do piątku, a w soboty i niedziele od 12:00 do 18:00. W pozostałych miesiącach wtorek – piątek 10:00 – 17:00, sobota – niedziela 12:00 – 17:00. Bilet normalny kosztuje 15 zł, a ulgowy 8 zł. Dzieci do lat 7 wstęp bezpłatny. Zwiedzanie trwa ok. godziny.

Po drugiej stronie Odry warto pospacerować po parku i zasiąść na ławeczce upamiętniającej miejscowego poetę Klabunda.

Lokalizację pokazujemy w linku oraz na mapie zamieszczonej poniżej.