Krywe – ruiny malowniczej cerkwi

maj 2024

Jeśli znacie Bieszczady to z pewnością odwiedziliście ruiny cerkwi w Krywem, a jeśli nie byliście tam jeszcze to koniecznie powinniście to nadrobić. Pozostałości świątyni wznoszą się malowniczo na wzgórzu ograniczonym zakolem rzeki San, a w zależności od pory roku ścieżka do nich tonie w wysokiej trawie lub czerni się wśród zgniłej zieleni.

Byliśmy tam dawno, bo w 2008 roku, dlatego nasze zdjęcia nie oddają obecnego stanu poszczególnych obiektów. Z Zatwarnicy należy ruszyć w stronę dawnej wsi Hulskie wybrakowaną, asfaltową drogą. Mijane po drodze zdziczałe sady przypominają nam o licznych dawnych mieszkańcach tych terenów.

Zatwarnica była miejscem napadu oddziału UPA na posterunek milicji w sierpniu 1944 roku, a w 1946 sotnia Bira spaliła całą wieś. Ludność pochodzenia ukraińskiego została wysiedlona do ZSRR, a pozostałe gospodarstwa zniszczone. Obecnie wieś liczy ok. 200 mieszkańców.

W pobliżu potoku Hulskiego nieco zbaczając z drogi odnajdziemy pozostałości dawnej dzwonnicy oraz cerkwi w Hulskiem. Podczas naszej wędrówki nie było tam żadnych oznaczeń, a odnalezienie fragmentów muru wiązało się z przedzieraniem po ogromnym zielsku. Obecnie widzieliśmy na aktualnych zdjęciach, że teren wokół cerkwi został nieco uporządkowany i jest tam łatwiej dotrzeć.

Kierując się w stronę Sanu mijamy tereny dawnej wsi Hulskie. Ciekawostką jest, że w XIX wieku dziedzic Hulskiego przegrał w karty z właścicielem wsi Jaworzec hrabią Karolem Łosiem połoniny, na których mieszkańcy wypasali bydło. W efekcie wypas przeniósł się na jedno ze wzgórz Otrytu. Stąd jego dzisiejsza nazwa Hulskie.

Z Hulskiego jak z wielu innych bieszczadzkich wsi po drugiej wojnie światowej mieszkańców wysiedlono. Większość trafiła do ZSRR, a siedem rodzin wywieziono w ramach akcji „Wisła”.

W pobliżu terenu dawnej wsi przy ujściu potoku Hulskie do Sanu można odnaleźć ruiny dawnego młyna. Koniecznie też powinno się zobaczyć dwa wodospady znajdujące się kilkaset metrów od siebie na potoku Hulskie. Oznaczyliśmy je na mapie poniżej. Do ruin młyna można też dojść z Zatwarnicy przez Sękowiec ścieżką wzdłuż Sanu, ale w lecie może być mocno zarośnięta.

Celem naszej wycieczki były ruiny cerkwi w Krywem. Dawna wieś Krywe po zakończeniu wojny została podzielona granicą państwową. Kilkanaście rodzin wysiedlono do ZSRR, a reszta mieszkańców uchroniła się przed wywózką chowając się po lasach. Jednak w 1947 roku w ramach akcji „Wisła” wieś zupełnie opustoszała. Wywieziono stąd ponad 300 osób. Potomków dawnych wysiedleńców można dziś odnaleźć w okolicy Szczecinka. Dziś w pobliżu cerkwi znajduje się jedno agrogospodarstwo Majsterków. Niestety kilka lat po naszej wizycie w 2015 roku gospodyni zginęła tragiczną śmiercią i została pochowana na cmentarzu w Krywem.

Naszą trasę przedstawiamy, jako petlę, ale można też przejść z Krywego dalej w stronę Tworylnego i Studennego, aż do Terki. Taką trasę przedstawiamy tu. Do przejścia będzie wtedy 27 km, a suma podejść wyniesie 816 metrów.

W Tworylnym można odnaleźć cerkwisko oraz ruiny dworu, a raczej jego fundamenty. Wieś podobnie jak Zatwarnica, Hulskie, czy Krywe była wysiedlona po wojnie w ramach akcji „Wisła”. Tu również oddziały UPA dokonały mordów na mieszkańcach zabijając nawet niewinne dzieci. W 1939 roku na Sanie biegła granica niemiecko-sowiecka, a po obu stronach rzeki wybudowano strażnice. Pozostałości niemieckiej strażnicy, a raczej jej schody można odnaleźć do dziś.

Informacje praktyczne:

Samochód pozostawiamy w Zatwarnicy, a całość wędrówki zajmie nam ok. 6,5 godziny i 21,3 km. Suma podejść to 712 metrów. Jeśli nie będzie sprzyjała pogoda lub gdzieś po drodze zbyt długo będziemy leniuchować możemy zrezygnować z obejrzenia ruin młyna nad Sanem lub obejrzenia jednego, albo dwóch wodospadów.

Przy deszczowej pogodzie nie mamy szansy się schować, bo większość trasy biegnie przez odkryty teren, a dodatkowo przy wysokich trawach będziemy mieć mokre spodnie i buty.

Trasę możecie zobaczyć i zmodyfikować ww linku a obejrzeć na mapie zamieszczonej niżej.