Mrzygłód – miejscowość zawieszona w czasie

wrzesień 2023

W malowniczej okolicy, nad brzegiem Sanu położona jest miejscowość o nazwie od razu wzbudzającej zaciekawienie – Mrzygłód. Choć wieś liczy obecnie ledwo więcej niż 400 mieszkańców, to jej historia sięga odległej przeszłości.

Początkowo, w XIV wieku Mrzygłód i położona obecnie po drugiej stronie rzeki Tyrawa Solna były jedną osadą o nazwie Tyrawa. Piszę, że Tyrawa Solna jest „obecnie” położona po drugiej stronie Sanu, ponieważ nie zawsze tak było – rzeka od czasów średniowiecza zmieniła swój bieg i rozdzieliła obie miejscowości.

Ówczesna Tyrawa na mocy postanowienia króla Władysława Jagiełły z 1425 roku została miastem. Z postacią monarchy związany jest także postawiony na rynku w 1910 roku pomnik upamiętniający zwycięstwo pod Grunwaldem.

Od XV wieku miasteczko staje się także największym regionalnym ośrodkiem słynącym z garncarstwa. Tradycja rzemieślnicza przetrwa w Mrzygłodzie aż do XX wieku, kiedy to stopniowo fach garncarski zaczyna tracić na popularności. Obecnie jednak mieszkańcy wsi próbują wskrzesić dawne zajęcie i przy rynku powstała Pracownia Ginących Zawodów, która organizuje warsztaty z zakresu garncarstwa czy wikliniarstwa.

W 1616 roku w dokumentach po raz pierwszy pojawiła się istniejąca do dzisiaj nietypowa nazwa miejscowości. Prawdopodobnie pochodzi ona od panującej wówczas na tych terenach epidemii tyfusu i klęski żywiołowej. Obie te tragedie przyczyniły się do „morzenia głodem” mieszkańców – stąd też nazwa Mrzygłód.

Głód oraz epidemia nie sprzyjały rozwojowi miasteczka. Jakby tego było mało, w 1656 roku na Mrzygłód najechały wojska szwedzkie, a w 1707 i 1738 roku rosyjskie. Pod koniec XVIII wieku i na początku wieku XIX wieku przez miejscowość przejdą jeszcze wojska pruskie i napoleońskie. W 1758 roku miała miejsce kolejna dotkliwa powódź, która zniszczyła wszystkie zabudowania za wyjątkiem cerkwi i kościoła.

Mieszkańcy Mrzygłodu wsparli powstanie styczniowe, za co spotkały ich represje ze strony zaborcy. Także I wojna światowa przyniosła spadek liczby mieszkańców, czego konsekwencją było odebranie praw miejskich w 1919 roku. W czasie II wojny światowej w okolicy działał oddział AK dowodzony przez Franciszka Mandzelowskiego ps. „Załas”. Trwały także zacięte walki z UPA – ukraińscy nacjonaliści zabili 11 mieszkańców wsi.

Od lat 70. XX wieku powstawały plany zbudowania na Sanie tamy, która utworzyłaby sztuczny zbiornik, zalewając Mrzygłód i kilka okolicznych miejscowości. Całe szczęście zrezygnowano z tego rozwiązania – gdyby nie to, nie można byłoby obecnie podziwiać unikalnego charakteru wsi.

Co można zobaczyć w Mrzygłodzie? Przede wszystkim warto przejść się po rynku i kilku odchodzących od niego uliczkach – miejscowość zachowała swój oryginalny, dawny układ przestrzenny. Spacerując, można odnieść wrażenie, jakby trafiło się do innej epoki. Koniecznie trzeba zajrzeć także do kościoła pw. Rozesłania Apostołów – został on ufundowany przez wspomnianego już króla Władysława Jagiełłę po bitwie pod Grunwaldem. Można także przejść się szeroką alejką nad Sanem oraz obejrzeć z zewnątrz zrujnowany obecnie budynek dawnej cerkwi.

Informacje praktyczne:

Wewnątrz kościoła możliwa jest do zakupienia bardzo ciekawa księga okolicznościowa zawierająca zdjęcia i opisy historii mieszkańców Mrzygłodu – warto chociaż przejrzeć ją na miejscu i przeczytać kilka wyjątkowych życiorysów.

Budynek cerkwi może być trudny do znalezienia – jest obecnie zaniedbany i nie rzuca się w oczy. Aby do niego dotrzeć, należy iść około 2 minut od rynku. Znajduje się mniej więcej po drugiej stronie uliczki od sklepu Groszek.

Lokalizację miejscowości przedstawiamy w linku oraz na mapie zamieszczonej niżej.