styczeń 2024

Kilkanaście lat temu byliśmy w Nieborowie po raz pierwszy. Niestety było to podczas majówki i o wejściu do pałacowych wnętrz bez spędzenia kilku godzin w długiej kolejce mogliśmy pomarzyć. Dlatego zakończyliśmy zwiedzanie na długim spacerze po parkowych alejkach i postanowiliśmy kiedyś tu wrócić. Krótszy czas pobytu w Nieborowie wykorzystaliśmy jednak wtedy na to, aby odwiedzić pobliskie miejscowości -Arkadię i Humin.

Helena Radziwiłłowa tworząc park w Arkadii na przełomie XVIII i XIX wieku postanowiła umieścić w nim wiele budowli stylizowanych na antyczne, a realizacją jej pomysłów zajął się architekt Henryk Ittar. Później pojawiły się obiekty baśniowe i ludowe, a całość z pewnością jest warta zobaczenia.

Około 11 km od Nieborowa jadąc w stronę Warszawy warto zatrzymać się na chwilę przy cmentarzu z pierwszej wojny światowej w Huminie. Mogiły zaczęto budować już w latach trzydziestych XX wieku, ale przerwano prace ze względu na kolejną wojnę. Na pomniku widnieje niedokończona data – prawdopodobnie miała to być cyfra 1915. W bitwach w latach 1914-15 w okolicy Skierniewic i Sochaczewa zginęło od 70 do 100 tysięcy żołnierzy. Niemcy użyli tu broni chemicznej, co znacznie zwiększyło liczbę ofiar, ale nie przełożyło się na ich sukces wojskowy.

Kolejny raz w Nieborowie pojawiliśmy się kilkanaście lat później, a wspaniałe komnaty, okraszone mnóstwem dzieł sztuki były warte tego, aby zajrzeć tu ponownie. Piękne wnętrza staraliśmy się pokazać na zdjęciach.

Wieś Nieborów ma swój początek już w końcu XII wieku, a pierwszy dwór wzniesiono tu na początku XVI wieku. Była to własność rodu Nieborowskich herbu Prawda. Nieborowscy sprzedali majątek z dworem w 1694 roku kardynałowi Michałowi Stefanowi Radziejowskiemu, który wybudował tu wspaniały barokowy pałac według projektu architekta Tylmana z Gameren.

Po śmierci kardynała Radziejowskiego Nieborów należał rodziny Towiańskich, a od 1723 roku do saskiego generała Aleksandra Jakuba Lubomirskiego. Następnymi właścicielami byli Łochoccy, którzy odsprzedali pałac hetmanowi Michałowi Kazimierzowi Ogińskiemu. Niestety Ogiński za udział w konfederacji barskiej po przegranej bitwie z wojskami Suworowa pod Stołowiczami w 1771 roku musiał opuścić kraj.

Od 1774 roku posiadaczem pałacu został książę Michał Hieronim Radziwiłł, który zgromadził tu kolekcję obrazów wielu mistrzów holenderskich, niemieckich, włoskich czy hiszpańskich oraz unikatowe księgozbiory, piękne meble, eksponaty ze srebra, porcelany, szkieł i tkanin. To właśnie jego małżonka, Helena z Przeździeckich, założyła w pobliżu Nieborowa słynny ogród romantyczny, o którym wspominaliśmy wyżej – Arkadię. Książę nabył majątek w sposób, który budził kontrowersje. Sympatyzował on z konfederatami barskimi, ale nie brał udziału w walkach, a rok przed kupnem Nieborowa został posłem z powiatu brzeskiego na sejm porozbiorowy, a później z inspiracji ambasadora rosyjskiego Stackelberga marszałkiem litewskim. Za pełnienie tej funkcji otrzymał wynagrodzenie w wysokości 400 tys. zł, za które nabył majątek nieborowski.

Za ich rządów bywali tu władcy państw zaborców. W maju 1785 roku odwiedził Nieborów i Arkadię Stanisław August Poniatowski, a siedem lat później cesarz Fryderyk Wilhelm II. Później był tu kolejny władca Prus Fryderyk Wilhelm III z małżonką Ludwiką. Również car Aleksander I (zwany przez księżną „Aniołem”) oraz Wielki Książę Konstanty przyjeżdżali do Nieborowa.

Ród Radziwiłłów zarządzał Nieborowem ze zmiennym skutkiem. To, co doprowadził do świetności Michał Hieronim do upadłości przywiódł wnuk Zygmunt. Większość obrazów i księgozbioru sprzedał na licytacji, aby spłacić długi. Park w Arkadii również przestał należeć do rodziny. Nieborowem zarządzał jednak od 1879 roku Michał Piotr Radziwiłł, który uratował zaniedbany przez poprzednika majątek i odkupił Arkadię.

Od 1906 roku zarządzał majątkiem Janusz Radziwiłł, a później jego syn Edmund. Janusz działał w ruchu oporu w AK i z tego powodu był więźniem niemieckim w 1939 roku oraz 1944 po powstaniu warszawskim, ale i po wojnie w latach 1945-1947 został aresztowany i wywieziony przez sowietów w głąb Związku Radzieckiego. Dwa lata po II wojnie światowej wrócił do Polski i zamieszkał w Warszawie, gdzie zmarł dwadzieścia lat później. Jego małżonka Anna z Lubomirskich zmarła w 1947 roku na wygnaniu w Krasnogorsku.

Obecnie obiekty są udostępnione do zwiedzania, a poza muzeum wnętrz pałacowych i wspaniałych ogrodów możecie zobaczyć majolikową manufakturę.

Informacje praktyczne:

Ogrody w Nieborowie i Arkadii otwarte są codziennie. Bilet kompleksowy umożliwiający zwiedzanie pałacu i manufaktury majoliki w Nieborowie oraz ogrodów (również w Arkadii) kosztuje 62 zł (ulgowy 46 zł), bilet umożliwiający zwiedzanie ogrodów oraz manufaktury kosztuje 30 zł (ulgowy 20 zł). Inne opcje i aktualność cen możecie sprawdzić na stronie muzeum. Niestety do 29.02.2024 muzeum wnętrz jest nieczynne.

Trasę między Nieborowem, Arkadią i Huminem przedstawiamy w linku oraz na mapie zamieszczonej poniżej.