Orońsko - miejsce artystycznych wzruszeń

marzec 2023

Orońsko to Centrum Rzeźby Polskiej. Już dawno świat artystyczny zaczął się tu pojawiać, a było to za sprawą Józefa Brandta. Pochodził on ze spolonizowanej rodziny inteligenckiej, której w imię zasług nadano tytuł szlachecki i herb Przysługa. urodził się w 1841 roku w Szczebrzeszynie, a już w wieku pięciu lat zmarł jego ojciec. Przy pomocy wujostwa i ojca chrzestnego Andrzeja hrabiego Zamoyskiego mógł się uczyć i po ukończeniu szkoły średniej wyjechał na studia do Paryża.

Miał się kształcić na inżyniera w szkole budowy mostów i dróg (Ecole des Ponts et Chaussées). Szybko jednak sztuka stała się dla niego najważniejsza, a w nowym wyborze drogi życiowej wspierał go nieco starszy polski malarz Juliusz Kossak. Po powrocie z Paryża wybrali się wspólnie na Ukrainę i Podole. Pierwsza wystawa dzieł Brandta miała miejsce w nowo powołanym Towarzystwie Zachęty Sztuk Pięknych w 1861 roku. Rok później rozpoczął studia w Królewskiej Akademii Sztuk Pięknych w Monachium.

Obrazy takie jak Chodkiewicz pod Chocimiem (1867), Strojnowski przedstawiający arcyksięciu Leopoldowi konie, zdobyte przez Lisowczyków na palatynie Renu (1869), Czarnecki pod Kołdyngą (1870) Sobieski pod Wiedniem (1873) czy Powitanie stepu (1878) znajdowały natychmiast nabywców i wzbudzały niekłamany podziw dla ich twórcy.

W Orońsku pojawiał się przy każdej sposobności. Odwiedzał często sąsiadów wujostwa. Wizyty w siedzibie Christianich i Pruszaków przekształcały się w wieczory muzyczne, przedstawienia teatralne, a także inne rozrywki towarzyskie. Brandtowi imponowała artystyczna atmosfera dworu, a potem również żona przyjaciela – Helena. W 1877 roku odbył się ślub Heleny z Woyciechowskich Pruszakowej z malarzem na stałe rezydującym w Monachium – Józefem Brandtem.

Małżeństwo zmieniło wiele w życiu Brandta i jego żony. Odtąd na stałe zamieszkali w Monachium, gdzie artysta realizował zamówienia i prowadził szkołę malarską. Latem wracali do Orońska, na wakacje, zajmując się sprawami gospodarskimi i prowadząc bujne życie towarzyskie. Razem z Brandtem zjeżdżali do Orońska jego przyjaciele i uczniowie. Wśród nich byli: Alfred Wierusz-Kowalski, Jan Chełmiński, Wojciech Kossak, Tadeusz Ajdukiewicz, Jan Rosen, Kazimierz Alchimowicz, Apoloniusz Kędzierski, Władysław Wankie, Józef Ejsmond, Artur Potocki, Józef Kania, Władysław Czachórski, Władysław Szerner. Ta wesoła kompania z czasem uzyskała nieformalną nazwę „Wolnej Akademii Orońskiej”.

Gwałtowne zmiany przyszły wraz z wybuchem I wojny światowej. Żołnierze niemieccy zarekwirowali najpierw konie, potem rozgrabili dzieła sztuki, zapasy ze spiżarni i stodół, w końcu także ubrania i przedmioty codziennego użytku. Wiosną Brandt przeszedł zapalenie płuc. Niedługo potem cała rodzina została zmuszona do ewakuacji. Przenieśli się do Radomia na ul. Szeroką (obecna ul. Piłsudskiego). Dotknięty depresją i poczuciem niesprawiedliwości dziejowej artysta zapadł na powtórne zapalenie płuc, z którego już nie wyszedł. Zmarł w Radomiu 12 czerwca 1915 roku.
Pochowano go obok matki i jej brata Stanisława Lessla na cmentarzu miejskim przy ul. Limanowskiego w Radomiu.

W latach 60-tych zainicjowano ogólnopolską akcję tworzenia rzeźb dla przestrzeni publicznych. W 1965 roku trzynastu artystów postanowiło urządzić w orońskim parku poplenerową wystawę swoich dzieł.

Teren parku jest rozległy, więc na jego zwiedzanie należy przeznaczyć kilka godzin. Szczególnie, że niektóre rzeźby zachęcają do ich dłuższego podziwiania. Miejsce zdecydowanie do polecenia.

Informacje praktyczne:

Na spacer po parku wokół oranżerii i pałacu powinniśmy przewidzieć ok. 1,5 godziny. Wejście na teren parku jest bezpłatne. Bilet umożliwiający zwiedzanie Muzeum Rzeźby, Pałac, Kaplicę i Oranżerię kosztuje 15 zł (normalny) i 7 zł(ulgowy).

Park Rzeźby można zwiedzać od 7 rano do zmroku. Pomieszczenia w sezonie letnim 10-17, a weekendy 10-18. Poza sezonem obiekty są dostępne do zwiedzania w godzinach 10-16.

Można zaplanować też zwiedzanie z przewodnikiem. Na terenie parku jest Dom Rzeźbiarza, obiekt dysponujący kilkunastoma pokojami w których można zanocować. Jest tu również restauracja. Lokalizację przedstawiamy w linku oraz na mapie zamieszczonej niżej.