maj 2025

Leśniczówka Pranie jest jednym z obiektów, które odwiedziliśmy kilka razy, wędrując po Polsce własnym szlakiem literackim. Mieszkał tu kiedyś Konstanty Ildefons Gałczyński. Budynek z czerwonej cegły stoi w lesie, w pobliżu stromej skarpy nad jeziorem. Nazwa "Pranie" pochodzi od mgieł unoszących się nad łąkami (lasy zasadzono tu zdecydowanie później). Kiedyś Mazurzy mówili, że "łąki prą" – dziś powiedzielibyśmy, że parują.

Obecnie w dawnej leśniczówce we wsi Krzyże, pochodzącej z 1880 roku, mieści się muzeum poświęcone znanemu literatowi. Było to ulubione miejsce pobytu poety, do którego przyjeżdżał z małożonką w latach 1950–1953, będąc gościem ówczesnego leśniczego Stanisława Popowskiego. W 1952 roku wspólnie z Natalią snuli plany zamieszkania na stałe w okolicy jeziora Nidzkiego, które zniweczyła nagła śmierć poety w grudniu 1953 w wyniku zawału serca.

Osiem lat później, w 1961 roku, na budynku umieszczono tablicę pamiątkową poświęconą Gałczyńskiemu, a w 1965 roku rozpoczęto tworzenie izby pamięci, które to zadanie powierzono olsztyńskiemu Muzeum Warmii i Mazur. Muzeum zostało otwarte w 1980 roku, a prowadziła je do 1997 roku córka Konstantego Kira Gałczyńska wraz ze swoim mężem.

Na muzealne zbiory składają się przede wszystkim pamiątki po Konstantym Ildefonsie Gałczyńskim, towarzyszące mu podczas pobytów w Praniu oraz pochodzące z jego warszawskiego mieszkania. Ekspozycja obejmuje oryginalne przedmioty, takie jak maszyna do pisania, rękopisy, fotografie, meble, a także multimedia (nagrania głosu poety, filmy archiwalne). Ponadto zobaczyć można zdjęcia, rękopisy, rysunki oraz archiwalne czasopisma, do których pisywał. Zorganizowano również kącik karykatury, gdzie prezentowane są prace znanych rysowników (Szymona Kobylińskiego, Eryka Lipińskiego, Konstantego Sopoćki oraz Jerzego Zaruby).

Poza tym w sezonie letnim dzieje się tu kulturalnie... Muzeum pełni funkcję ośrodka kultury. Organizowane są tu koncerty i spotkania literackie czy warsztaty artystyczne dla dzieci. Dlatego wybierając się do leśniczówki, warto zerknąć wcześniej, czy jest możliwość pogodzenia wizyty z jakimś ciekawym wydarzeniem. Kiedyś był tu koncert Starego Dobrego Małżeństwa. Występowali znani artyści, m.in. Katarzyna Groniec, Anna Maria Jopek czy Wojciech Malajkat.

Od 1999 roku działa tu Stowarzyszenie Leśniczówka Pranie. Jego członkami byli (lub nadal są) Ignacy Gogolewski, Olga Lipińska, Wojciech Malajkat czy Magda Umer.

Leśniczówka Pranie to jedno z miejsc, gdzie lubimy wracać. Gałczyński stworzył tu wiele znaczących utworów, m.in. "Kronikę Olsztyńską", "Niobe", "Wita Stwosza", "Rozmowę liryczną" czy "Wiersze z Prania". Uwielbiamy tekst "o trzęsących portkach". Zatrzymujemy się na chwilę przy "zielonej gęsi". Zerkamy na jezioro w dole i przypominamy sobie klimat poezji, która w tym miejscu zawsze "zagraża".

Informacje praktyczne:

Muzeum jest obiektem całorocznym. Muzeum otwarte jest od wtorku do niedzieli w godzinach 10:00-17:00 od maja do sierpnia, a we wrześniu i październiku od środy do niedzieli w tych samych godzinach. W listopadzie, grudniu, marcu oraz kwietniu czynne jest od wtorku do soboty w godzinach 9:30–15:00. W styczniu i lutym otwarte jest tylko dla grup zorganizowanych (powyżej 15 osób) po wcześniejszej rezerwacji.

Wstęp jest płatny. Bilet normalny kosztuje 6 zł, a ulgowy 4 zł. Kasa zamykana jest 15 minut przed zamknięciem muzeum. W dni koncertów muzeum może być zamykane wcześniej.

Bilety na koncerty są dostępne online (przez Ekobilet, z dodatkową opłatą serwisową) lub w muzeum, bez możliwości rezerwacji.

Przy muzeum znajduje się bistro "Zielona Gęś" serwujące lokalne przysmaki oraz Aleja Nieznanego Poety z wystawami współczesnych twórców.

W pobliżu jest ścieżka dydaktyczna (1400 m, ok. 40 minut) ufundowana przez Nadleśnictwo Maskulińskie prowadząca wzdłuż jeziora Nidzkiego do obelisku upamiętniającego sosnę Gałczyńskiego.

Przy parkingu działa "Darmowa Sąsiedzka Biblioteka" – skrzynka z bezpłatnymi książkami. Możliwość dojazdu samochodem drogą szutrową (od Rucianego-Nidy lub Karwicy, parking 150 m od muzeum) lub drogą wodną (przystań przy Jeziorze Nidzkim).

Lokalizację obiektów pokazujemy w linku oraz na mapie zamieszczonej niżej.