Pałac w Pszczynie – perła Śląska pełna historii i tajemnic

marzec 2026

Pałac w Pszczynie to majestatyczny budynek, otoczony rozległym parkiem, gdzie echo dawnych balów miesza się z szelestem liści. To nie tylko budowla z kamienia i cegły, ale żywa kronika śląskiej arystokracji, wojennych intryg i romantycznych historii. Położony w sercu Pszczyny, w województwie śląskim, przyciąga co roku tysiące turystów, którzy chcą poczuć klimat epoki. Tu mogą pospacerować po korytarzach, po których przechadzała się kiedyś jedna z najpiękniejszych kobiet Europy – księżna Daisy.

Historia pałacu w Pszczynie sięga XV wieku, gdy na miejscu dzisiejszej rezydencji stanął murowany zamek obronny, a jego właścicielem była Helena Korybutówna, piastowska księżniczka, która władała dobrami pszczyńskimi. W 1433 roku oparł się nawet najazdowi husytów. Musiała to być wtedy solidna budowla!.

Na przełomie XV i XVI wieku pałac przeszedł w ręce książąt cieszyńskich, a w 1517 roku Kazimierz II sprzedał go węgierskiemu magnatowi Aleksemu Turzo, tworząc Wolne Państwo Stanowe z Pszczyną jako stolicą. To wtedy zaczął się okres przemian. Zamek z gotyckiej twierdzy zmienił się w renesansową rezydencję. W 1548 roku właścicielem został biskup wrocławski Baltazar Promnitz, a przez kolejne dwa wieki (do 1765) Promnitzowie przekształcali go w barokowy pałac na planie podkowy.

W latach 1765–1846 rządzili tu książęta Anhalt-Köthen-Pless, którzy rozbudowali otaczający park i wznieśli romantyczne pawilony, takie jak pałac Bażantarnia w Porębie (projekt Karla Langhansa, 1792) czy klasycystyczną Ludwikówkę. Po ich wygaśnięciu, w 1847 roku, dobra przejęła rodzina Hochbergów z Książa. Hans Heinrich X von Hochberg otrzymał w 1850 roku tytuł księcia von Pless, który do dziś przekazywany jest w linii męskiej. Ostatnim księciem bvon Pless był Bolko VI, który mieszkał w Monachium. Zmarł w 2022 roku, a po jego śmierci tytuł głowy rodu Hochberg von Pless (w tym tytuł księcia von Pless) przeszedł na dalszego krewnego – hrabiego Petera von Hochberga (jego chrześniaka), a nie na bezpośredniego potomka męskiego, bo takiego nie było.

Największa przebudowa nastąpiła za Hansa Heinricha XI (panował 1855–1907), który w latach 1870–1876 zlecił francuskiemu architektowi Aleksandrowi Destailleurowi stworzenie neobarokowej rezydencji w stylu francuskim. Powstały wtedy imponujące elewacje, westybul z trójbiegową klatką schodową i sala jadalna z ogromnymi lustrami (każde po 14 m²!).

Podczas I wojny światowej pałac stał się cesarską Główną Kwaterą armii niemieckiej (1914–1917). Tu cesarz Wilhelm II, Paul von Hindenburg i Erich Ludendorff decydowali o losach frontu. Wyobraź sobie te tajne narady w luksusowych salonach!

Po plebiscycie w 1922 roku Pszczyna wróciła do Polski, a w 1945 roku pałac znacjonalizowano. Armia Czerwona urządziła tu szpital, ale szczęśliwie wyposażenie ocalało. Od 1946 roku pałac działa jako muzeum, zachowując około 80% oryginalnych wnętrz z przełomu XIX i XX wieku, co jest rzadkością na naszych ziemiach.

Rodzina Hochbergów von Pless to kwintesencja śląskiej potęgi. Hans Heinrich XI, wielki łowczy cesarski, uczynił pałac centrum życia towarzyskiego – odwiedzały go koronowane głowy Europy. Jego syn, Hans Heinrich XV (1861–1938), był ostatnim przedwojennym właścicielem. Był bogatym magnatem, właścicielem kopalń, hut i lasów, a jego życie prywatne było burzliwe. W 1891 roku poślubił Mary Therese Olivię Cornwallis-West, znaną jako księżna Daisy (1873–1943). Angielska arystokratka, urodzona w zamku Ruthin w Walii, była córką pułkownika Williama Cornwallis-Westa i Mary Fitzpatrick. Ślub w londyńskim kościele św. Małgorzaty był wydarzeniem sezonu – świadkiem był przyszły król Edward VII!

Daisy ("Stokrotka" z angielskiego), szybko stała się ikoną. Była kochającą Śląsk filantropką, pacyfistką i autorką pamiętników. Podczas I wojny zajmowała się organizacją szpitala polowego oraz pomagała biednym. Daisy była uwielbiana przez lud, ale żyła w konflikcie z teściem i mężem.

Małżeństwo rozpadło się w 1922 roku, a rozwód był skandalem. Hans Heinrich XV ożenił się powtórnie z Clotilde de Silva y Gonzalez de Candamo, a Daisy wróciła do Książa skąd w 1940 roku naziści ją wyrzucili. Zmarła w samotności w Wałbrzychu w 1943 roku, w biedzie, po utracie fortuny. Nie wiadomo gdzie jest pochowana.

Daisy miała trzech synów. Jedyna córka zmarła przy porodzie. Najstarszy syn, Jan Henryk XVII (1900–1984), ostatni właściciel Książa i Pszczyny, walczył po stronie aliantów w II wojnie, został brytyjskim oficerem. Po wojnie żył skromnie w Anglii jako „Henry Pless” i pracował w budownictwie Zmarł bezdzietnie w Londynie.

Średni syn, Aleksander Hochberg von Pless (1905–1981) był ukochanym synem Daisy, pieszczotliwie nazywanym przez nią „Lexelem”. Był dzieckiem wyjątkowo urodziwym, dbałym o wygląd (nawet w dorosłym życiu słynął z obsesyjnej pielęgnacji urody, w tym makijażu i perfekcyjnego stylu). W dzieciństwie i młodości spędzał dużo czasu w Pszczynie i Książu, ale też w luksusowych apartamentach w Warszawie. Przed wojną posiadał mieszkanie w najwyższym przedwojennym wieżowcu Polski (gmach Prudentialu na placu Napoleona). W 1922 roku przyjął polskie obywatelstwo. W latach 30-tych plotkowano o jego orientacji seksualnej. Źródła wskazują, że był gejem i nigdy się nie ożenił. Miał też epizod zaręczyn z rumuńską księżniczką Ileana (siostrą króla Michała I), ale do ślubu nie doszło – sprawa zakończyła się skandalem i zerwaniem zaręczyn. Dzień przed wybuchem wojny, 31 sierpnia 1939 roku, Aleksander opuścił Pszczynę, przez Warszawę dotarł do Francji, gdzie wstąpił do armii polskiej na uchodźstwie. Walczył w kampanii francuskiej 1940 roku, a po klęsce Francji przedostał się do Wielkiej Brytanii. Tam dołączył do II Korpusu Polskiego gen. Andersa i później walczył pod Monte Cassino, mimo że formalnie był niemieckim arystokratą i nosił tytuł hrabiego von Hochberg. Syn śląskiego magnata, wychowany w niemieckiej kulturze, stanął po stronie aliantów i Polski. Po wojnie pozostał na emigracji i nie wrócił na Śląsk. Osiedlił się w Hiszpanii, na Majorce, w miejscowości Pollensa (Pollença). Tam żył skromnie, z dala od dawnej świetności. Zmarł 22 lutego 1984 roku w wieku 79 lat i został pochowany na miejscowym cmentarzu Cementiri de Pollença. Nie miał dzieci i nigdy nie założył rodziny.

Najmłodszy syn, Konrad "Bolko" (1910–1936) jest ojcem księcia Bolka VI (zmarł w 2022 roku). Od najmłodszych lat Bolko zmagał się z poważnymi problemami zdrowotnymi – przede wszystkim z wadą serca. Bolko wszedł do historii głównie z powodu jednego z najbardziej szokujących skandali arystokratycznych lat 30-tych. W 1927 roku jako nastolatek rozpoczął romans ze swoją macochą – Clotilde de Silva y González de Candamo (ur.1898), drugą żoną ojca Hansa Heinricha XV (ślub w 1922 roku). Romans trwał kilka lat i doprowadził do dramatycznego rozwodu ojca z Clotilde w 1934 roku. Po rozwodzie Bolko został zmuszony przez upokorzonego ojca do poślubienia własnej byłej macochy. Ślub odbył się w tym samym roku, a z tego związku przyszła na świat dwójka dzieci: Hedwig Marie Daisy Alexandra Rosita Gioia Gräfin von Hochberg (ur. 11 października 1934) oraz Bolko Constantin Stanislaus Maria de la Paz Conrad Juan Graf von Hochberg).

W marcu 1936 roku Bolko został aresztowany przez Gestapo. Oficjalnie nie podano powodu zatrzymania. Według niektórych źródeł (m.in. relacji wnuka Daisy, Bolka VI, oraz publikacji historycznych i blogów o rodzinie) Bolko był torturowany przez dwa miesiące w więzieniu. Zmarł 22 czerwca 1936 roku w Pszczynie – najprawdopodobniej w wyniku obrażeń odniesionych podczas przesłuchań lub powikłań zdrowotnych związanych z wadą serca i stresem/ torturami. Został pochowany w rodzinnej nekropolii Hochbergów w parku pałacowym w Pszczynie. Jego grób do dziś istnieje i jest jednym z najbardziej wzruszających miejsc w parku (często odwiedzanym przez turystów śladami Daisy).

Jeśli będziesz w parku pałacowym w Pszczynie, poszukaj grobu Bolka – to miejsce, gdzie historia rodziny Hochbergów staje się najbardziej namacalna i poruszająca.

Losy rodziny to mieszanka fortuny, zdrad i wojen. Daisy mówiła: "Miałam na świecie tylko jednego wroga, który w końcu mnie pokonał" (chodziło o chorobę).

Z pałacem wiąże się wiele smaczkówi i ciekawostek!

Georg Philipp Telemann, wielki kompozytor baroku, który kiedyś był bardziej znany od Jana Sebastiana Bacha był tu kapelmistrzem w 1704–1707. Dziś w Sali Lustrzanej odbywają się "Wieczory u Telemanna".

Daisy nosiła słynne perły, które miały leczyć jej problemy zdrowotne. Legenda mówi, że były najdłuższym naszyjnikiem w Europie!

W pałacu nie było... osobistych łazienek, więc Daisy narzekała na brak komfortu po przyjeździe.

Podczas I wojny pałac służył jako szpital, a niesamowite jest to, że ocalały w nim nawet kryształowe lustra. Podobno żołnierze radzieccy uznali je za okna!

A duch Daisy? Podobno czasem słychać kroki w korytarzach...

Dziś pałac to Muzeum Zamkowe w Pszczynie – jedno z najlepiej zachowanych w Polsce. Wnętrza, odrestaurowane w latach 90-tych błyszczą złotem i kolorami. Można zobaczyć Zbrojownię w podziemiach (od 2006), Gabinet Miniatur (2001) czy Stajnie Książęce z wystawami i biblioteką.

Otaczający pałac park (156 ha) to angielski klejnot! Założony w XVIII wieku, ze stawem, mostkami i herbaciarnią na wyspie. Byliśmy tu w zimie, spacerowaliśmy po oblodzonych i zaśnieżonych ścieżkach, więc nie mogliśmy w pełni podziwiać jego uroków. A można tu podziwiać żubry w zagrodzie (Pszczyna słynie z ich hodowli), daniele i muflony. Jest tu też nekropolia Hochbergów z 1936 roku, pałac Bażantarnia i Ludwikówka. To idealne miejsce na piknik czy rower. W lecie odbywają się tu koncerty. To miejsce relaksu, gdzie historia spotyka naturę.

Pałac w Pszczynie to nie nudny zabytek, ale miejsce, gdzie przeszłość ożywa. Spacer śladami Daisy, czy piknik w parku będą inspiracją do poznawania historii tego niesamowitego miejsca.

Informacje praktyczne:

Godziny otwarcia muzeum: wtorek: 10:00–15:00 (ostatnie wejście 14:00, wstęp wolny dla indywidualnych bez przewodnika), środa–piątek: 9:00–16:00, sobota–niedziela: 10:00–18:00, poniedziałek: zamknięte.

Stajnie zamknięte do kwietnia 2026.

Ceny biletów: wnętrza: normalny 50 zł, ulgowy 30 zł (ok. 80 min zwiedzania), zbrojownia: normalny 20 zł, ulgowy 15 zł.

Bilety można kupić online.

Dostępny jest bezpłatny parking przy ul. Brama Wybrańców (obok wejścia) lub płatne miejsca w centrum Pszczyny (ok. 3–5 zł/godz.). Dla większych grup jest parking przy parku.

Najkorzystniej zwiedzać z audio-przewodnikiem (dodatkowa opłata 12 zł za osobę).

Wstęp do parku jest wolny przez cały rok. Jeśli jedziesz z dziećmi (aczkolwiek dorośli też lubią ) zaopatrz się drobne monety do automatu, aby karmić ziarnem głośno gęgające gęsi przy parkowych stawach.

Aby zwiedzić oprócz pałacu położone w parku Muzeum Militariów, czy okoliczne atrakcje (skansen, zagrodę żubrów, Bażantarnię) powinno się przeznaczyć na pobyt w Pszczynie cały dzień.

Lokalizację obiektów pokazujemy w linku oraz na mapie zamieszczonej niżej.