marzec 2023

Pierwsza wzmianka o Słońsku pochodzi z 1295 roku. Był tu wtedy gród i chyża rybacka skutecznie bronione przez otaczające je bagna. Ludność zajmowała się rybołówstwem i hodowlą bydła oraz owiec.

Wiadomo, że istniała tu siedziba klasztoru rycerskiego templariuszy. Po likwidacji zakonu w 1312 roku osadą zarządzali margrabowie z Brandenburgii i biskupi lubuscy.

Ponad sto lat później w 1426 roku pojawili się tu rycerze szpitalnicy - joannici. Elektor brandenburski Fryderyk I Hohenzollern i jego syn Jan oddali Słońsk joannitom w zastaw za 900 kop groszy czeskich, a niedługo później sprzedali. Niewielka miejscowość stała się stolicą baliwatu brandenburskiego, któremu podlegały komandorie m. in. w: Sulęcinie, Łagowie, Rurce, Chwarszczanach, Czaplinku, Leśnicy.

W 1538 r. wprowadzono w kościele w Słońsku nabożeństwo ewangelickie z komunią pod dwiema postaciami. Świątynia, która była kiedyś własnością joannitów (obecnie kościoł parafialny pw. Matki Boskiej Częstochowskiej) jest najstarszym i najlepiej zachowanym zabytkiem w Słońsku. Pierwsze wzmianki na jego temat pochodzą z 1405 roku. Wspominano wówczas o „kaplicy przed zamkiem”, którą zakon zastał po nabyciu miasta Sonnenburg w latach 1426-1427. Na jej miejscu około 1480 roku, za czasów wielkiego mistrza Richarda von Schulenburga, rozpoczęto budowę nowego kościoła. Prace trwały 18 lat.

Klejnotem słońskiego kościoła jest kolekcja ponad 200 małych okrągłych płytek ceramicznych o średnicy 13-14 cm, ozdobionych płaskorzeźbami lub inskrypcjami. Do 1931 roku obowiązywał zwyczaj, że każdy nowo wstępujący do zakonu rycerz fundował w kościele własną tablicę herbową. Niestety tuż po wojnie w 1945 roku w niejasnych okolicznościach zbiór ok. 1,3 tysięcy tablic trafił do magazynów Muzeum Narodowego w Warszawie. Przeleżał tam do 1989 roku, kiedy został sprzedany prywatnej osobie z zagranicy za niepoważną sumę 20 tysięcy dolarów. W 2011 roku 13 tarcz herbowych joannitów powróciło po renowacji do słońskiego kościoła.

W kościele, począwszy od 1550 roku, odbywały się ceremonie pasowania na rycerzy zakonu. Ostatnia uroczystość pasowania rycerskiego miała miejsce w roku 1931.

Zaskoczeni byliśmy, że kościół stał dla nas otworem i można było go zwiedzać bez jakichkolwiek ograniczeń i dozoru. W środku zobaczyliśmy m. in. barokową chrzcielnicę wykonaną w 1658 roku przez mistrza Michała z Kostrzyna oraz ambonę z szaro-czarnego śląskiego marmuru wykonaną w 1773 roku w Poczdamie. Zachwyt wzbudza renesansowy ołtarz z XVI wieku.

O tym, że Słońsk jest związany blisko z zakonem joannitów może świadczyć fakt, iż w dniu 16.06.2001 w miejscowym kościele po raz pierwszy w okresie powojennym świętowany był dzień rycerski (Rittertag).

W 1832 wybudowano tu więzienie, w którym osadzani byli również Polacy, uczestnicy powstań narodowowyzwoleńczych, min. Karol Libelt, syn generała Henryka Dąbrowskiego. W 1933 roku hitlerowcy przekształcili więzienie w pierwszy obóz koncentracyjny "Sonnenburg". Początkowo więziono w nim niemieckich antyfaszystów, wśród nich był Carl von Ossietzky, laureat Pokojowej nagrody Nobla. W nocy z 30 na 31 stycznia 1945 roku SS mani zamordowali tu 819 więźniów z wielu krajów Europy.

W Słońsku możemy zostać obywatelami Rzeczypospolitej Ptasiej. Z ciekawą inicjatywą wystąpiło Towarzystwo Przyjaciół Słońska. Co roku przebywanie na terenie RPtasiej dokumentowane jest w paszporcie inną pieczęcią, a w kwietniu odbywają się zloty jej obywateli.

Po joannitach pozostały w Słońsku też ruiny zamku. Obecnie trwają prace remontowe ( nasze zdjęcia z roku 2020, a widzieliśmy późniejsze) i widać, że z każdym rokiem obiekt staje się atrakcyjniejszy.

Dwór rycerski został wzniesiony w 1341 roku przez Henninga i Arnolda Uchtenhagenów. W roku 1426 roku zamek przeszedł w ręce zakonu joannitów. Niestety w 1652 został spalony przez Szwedów. Po dziesięciu latach odbudowę rozpoczął mistrz zakonu joannitów Johann Moritz von Nassau i przebudował zamek w barokową rezydencję.

Zamek oblewała kiedyś dwudziestometrowej szerokości fosa, przez którą prowadziły od zachodniej i wschodniej strony drewniane mosty. W XVIII wieku fosy zasypano i zburzono mur okalający budowlę.

Po likwidacji zakonu w 1810 roku zamek przejęło stowarzyszenie arystokratyczne pod nazwą Zakon Joannitów Królestwa Pruskiego. Pomieszczenia zaadaptowano na potrzeby stowarzyszenia. Organizowano tu zjazdy rycerzy joannickich z całych Niemiec. Utworzono tu muzeum i archiwum zakonu. Po zakończeniu II wojny pamiątki po zakonie zostały rozproszone. Zamek spłonął w 1975 roku i pozostały tylko fragmenty murów, które teraz są dźwigane w górę. Oby skutecznie.

Informacje praktyczne:

Warto pamiętać, że Słońsk jest punktem do rozpoczęcia wędrówki "Ptasim szlakiem" w Parku Narodowym "Ujście Warty" i można zwiedzanie miejscowości połączyć z wycieczką po parku, którą przedstawiamy w linku oraz na mapie zamieszczonej poniżej.