marzec 2023

„Piłem w Spale, spałem w Pile” – tak śpiewał Artur Andrus w swojej znanej piosence. Trzeba od razu dodać, że w poprzednich stuleciach Spała słynęła raczej z innych aktywności – przede wszystkim z polowań, które organizowano w okolicznych lasach. Zjeżdżali na nie najważniejsi politycy i władcy różnych epok. W czasie zaborów w Spale bywali carowie rosyjscy Aleksander III i Mikołaj II, a po odzyskaniu przez Polskę niepodległości puszcze dookoła miasta cieszyły się uznaniem prezydentów Rzeczypospolitej – Stanisława Wojciechowskiego oraz Ignacego Mościckiego.

Dzisiaj w Spale turyści mogą obejrzeć między innymi naturalnej wielkości posąg żubra. Wiąże się z nim ciekawa historia. Pierwotnie był on częścią pomnika postawionego w Zwierzyńcu koło Białowieży, upamiętniającego polowanie zorganizowane przez cara Aleksandra II w Puszczy Białowieskiej. Zgodnie z opowieścią w 1860 roku car Aleksander II miał jednym strzałem ubić tak wyjątkowy okaz żubra, że postanowiono upamiętnić ten czyn poprzez wybudowanie pomnika – postawiono go w 1862 roku.

Jak zatem znalazł się w Spale, kilkaset kilometrów od Puszczy Białowieskiej? Otóż w czasie I wojny światowej przez Białowieżę przebiegał front prusko-rosyjski. Panujący wówczas car Mikołaj II osobiście wydał rozkaz zabrania rzeźby przez wycofujących się żołnierzy – w ten sposób posąg żubra trafił do Moskwy. Rządowi odrodzonej Rzeczypospolitej udało się odzyskać pomnik – był on na tyle reprezentatywny, że postanowiono umieścić go na dziedzińcu Zamku Królewskiego w Warszawie. Nie postał tam jednak zbyt długo. W 1928 roku prezydent Ignacy Mościcki zadecydował o przeniesieniu pomnika żubra do Spały. Mościcki był zapalonym myśliwym, a w Spale znajdowała się jego prezydencka rezydencja, z której wyruszał na polowania, zatem mógł wielokrotnie podziwiać posąg.

Żubr przetrwał II wojnę światową, ale w 1945 roku uciekająca armia – tym razem niemiecka – postanowiła zabrać go ze sobą. Całe szczęście, okazało się to zbyt trudne do zorganizowania.

Przez wiele lat władze Białowieży starały się sprowadzić rzeźbę z powrotem do siebie, lecz mieszkańcy Spały zdążyli już przyzwyczaić się do „swojego” żubra. Można powiedzieć, że ostatecznie osiągnięto kompromis – pomnik został w Spale, a w znajdującym się w Puszczy Białowieskiej Zwierzyńcu postawiono jego wierną kopię.

Spała słynie również z ośrodka przygotowań olimpijskich, w którym do zawodów przygotowują się polscy sportowcy. W tutejszej hali odbywały się mistrzostwa Polski w lekkoatletyce. Turyści, którzy sami chcieliby zażyć trochę ruchu, mogą skorzystać ze spływów kajakowych na Pilicy.

Informacje praktyczne:

Wzdłuż Pilicy od Tomaszowa Mazowieckiego do Inowłodza i dalej organizowane są spływy kajakowe. Mozna dobrać trasę pod siebie, ewentualnie przepłynąć ją z dziećmi. Długość spływów od 7 kilometrów (1-2 godziny) do 42 km (6-8 godzin).

Są tu wypożyczalnie kajaków i rowerów. Jest tu dużo tras rowerowych (np. szlakiem carskich łowów, cudownych obrazów czy Juliana Tuwima). Tu przedstawiamy jedną z propozycji wycieczek w linku oraz na mapie zamieszczonej niżej.