Stargard – Klejnot Pomorza

listopad 2025

Stargard, położony w województwie zachodniopomorskim, to jedno z najstarszych miast w Polsce, które zachwyca turystów swoją średniowieczną architekturą i spokojną atmosferą. Dawniej znany jako Stargard Szczeciński (do 2015 roku), dziś po prostu Stargard. Nazwa pochodzi od pomorskiego "stari gard" (stary gród).

Miasto jest ważnym węzłem komunikacyjnym aglomeracji szczecińskiej i perłą Europejskiego Szlaku Gotyku Ceglanego. Z populacją około 67 tysięcy mieszkańców, miasto łączy w sobie ślady burzliwej historii z nowoczesnymi udogodnieniami, czyniąc je idealnym celem na weekendowy wypad lub dłuższy pobyt.

Początki Stargardu sięgają VI wieku, kiedy na terenie dzisiejszego osiedla Osetno istniał słowiański gród. Pierwsza wzmianka o nim pochodzi z 1124 roku, a w 1140 założono tu kościół, co świadczy o wczesnym chrystianizowaniu tych ziem. W 1243 roku miasto otrzymało prawa miejskie na prawie magdeburskim od Barnima I, księcia pomorskiego. Stargard szybko stał się ważnym ośrodkiem handlowym w Księstwie Pomorskim, rozwijając się dzięki portowi nad rzeką Iną i przynależności do Hanzeatyckiej Ligi.

W XIV i XV wieku Stargard toczył wojnę ze Szczecinem o dominację handlową. Miasto było nawet stolicą własnego księstwa w latach 1377–1478. Burzliwe losy przyniosła wojna trzydziestoletnia (1618–1648), podczas której Stargard zmieniał przynależność (między Szwecją a Świętym Cesarstwem Rzymskim) i stracił 75% populacji.

Od 1648 roku po pokoju westfalskim Stargard znalazł się w Brandenburgii-Prusach. Industrializacja i rozwój kolei w XIX wieku spowodowała, że Stargard stał się kluczowym węzłem łączącym Szczecin z Poznaniem i Gdańskiem.

W czasie I wojny światowej funkcjonował tu obóz jeniecki dla 50 tys. jeńców, a podczas II wojny światowej – stalag dla dziesiątek tysięcy żołnierzy alianckich, w tym Polaków i Kanadyjczyków. Zniszczenia wojenne sięgnęły 72–75%, a zabytkowa starówka została doszczętnie wypalona. Po 1945 roku w ramach zmian terytorialnych konferencji poczdamskiej, Stargard wrócił do Polski i został zasiedlony przez wysiedleńców z Kresów Wschodnich. Wiele osób dotarło tu po „Akcji Wisła”.

Odbudowa po wojnie przywróciła blask wielu obiektom. Stargard słynie z gotyckiej architektury ceglanej. Spacer po Starym Mieście to podróż w czasie. Zachowany układ urbanistyczny z XIII wieku i mury obronne o długości ponad kilometra z trzema bramami (Pyrzycka z XIII w., Wałowa i Młyńska z XV w ze średniowieczną toaletą), cztery baszty ( Czerwone Morze, Tkaczy, Białogłówka i Prochowa), jedna z największych świątyń ceglanego gotyku w Europie z wieżą o wysokości 83,5 metra, rynek otoczony zabytkowymi kamienicami i mozaikami to prawdziwe perełki architektury.

Legenda mówi, że nazwa baszty „Czerwone morze” wywodzi się od zdarzenia podczas wojny trzydziestoletniej. Wojska Wallensteina stoczyły w pobliżu wieży zażartą bitwę ze Szwedami. Fosą u stóp wieży popłynęło wówczas tyle krwi, że dla upamiętnienia tego wydarzenia nazwano to miejsce Morzem Czerwonym. Z czasem pole bitwy utożsamiono z wieżą. W rzeczywistości w wiekach średnich wiele wód i bagien nazywano morzami. Jeśli w bagnie występowała domieszka rudy żelaznej, wówczas otrzymywało ono zabarwienie czerwone, co mogło w rezultacie dać nazwę Morze Czerwone. Prawdopodobieństwo takiej genezy nazwy jest zdecydowanie większe.

Podczas naszego pobytu mieliśmy okazję posłuchać w kolegiacie koncertu muzyki hiszpańskiej. Flamenco brzmiące w kościelnych murach robi niesamowite wrażenie.

W Stargardzie znajduje się ogromny krzyż pokutny. Jest największym krzyżem pokutnym w Europie i drugim co do wielkości na świecie. Wykonany został w miejscowym warsztacie z jednego bloku wapienia gotlandzkiego lub olandzkiego. Jego całkowita wysokość wynosi 3,77 metra (nad powierzchnię ziemi wystaje około 2,77 m), a grubość 15 cm. Krzyż waży około 2 ton.

Siedzibą lokalnego Muzeum Archeologiczno-Historycznego (poza funkcjonującym tu urzędem) jest renesansowy ratusz z XVI-wieku. W rynku warto zobaczyć barokową strażnicę i największy w Europie krzyż pojednania z 1542 roku.

W sąsiedztwie zabytkowych obiektów znajdują się parki z alejkami i placami zabaw oraz „Czerwone Koszary”, największe baraki wojskowe na Pomorzu. W okolicy można odpocząć nad Jeziorem Miedwie (piąte co do wielkości w Polsce).

Stargard to miasto, które nie przytłacza tłumami, ale zachwyca autentycznością. Niezależnie czy jesteś miłośnikiem historii, czy szukasz relaksu nad jeziorem, tu znajdziesz coś dla siebie.

Informacje praktyczne:

Do Stargardu dojedzie się koleją bezpośrednio ze Szczecina (30 min, PKP Intercity/TLK), a jeśli samochodem to znajdziemy bezpłatne parkingi w centrum (np. przy Rynku).

W mieście jest baza hotelowa. Od budżetowych hosteli (ok. 100–150 zł/noc) po hotele 3* jak Hotel Zamek w Stargardzie (200–300 zł).

Miasto można też zwiedzać rowerami – miejskie kosztują ok. 2 zł/godz.

Wstęp do zabytków bezpłatny lub symboliczny (Kolegiata: 5 zł). Centrum Informacji Turystycznej mieści się przy ul. Bolesława Chrobrego 12 i oferuje mapy, przewodniki i bilety na wycieczki (np. 20 zł/os. za spacer historyczny

Lokalizację obiektów pokazujemy w linku oraz na mapie zamieszczonej niżej.