marzec 2023

Odwiedziliśmy to miasto po drodze do woj. lubuskiego głównie, aby zobaczyć romańskie świątynie: rotundę św. Prokopa oraz bazylikę św. Trójcy. Niestety dotarliśmy kilka minut przed 17.00, a do tej godziny można było zwiedzać te obiekty. Wiedzeni ciekawością nacisnęliśmy klamkę i drzwi do rotundy otworzyły się. Weszliśmy do środka. Zauroczeni surowym pięknem świątyni w pewnym momencie usłyszeliśmy, że w zamkniętych drzwiach ktoś przekręca klucz. Na szczęście osoba zamykająca usłyszała naszą reakcję. Może dzięki temu nie spędziliśmy nocy na chłodnej kamiennej posadzce 😀 Cóż Pan Samochodzik również miał taką przygodę 😉.

Rotunda św. Prokopa w Strzelnie to największa romańska świątynia w Polsce zbudowana na planie koła. Zapis w kronikach Jana Długosza podaje datę 16 marca 1133 jako dzień jej konsekracji. Ostatnie badania archiwalne wskazują na równoczesny czas ukończenia rotundy i pobliskiego kościoła norbertanek (drugie dziesięciolecie XIII wieku).

Zastanawiające jest to dlaczego obok okazałej romańskiej bazyliki zbudowano jeszcze mały kościółek? Najprawdopodobniej obok kościoła św. Trójcy dla zakonu norbertanek postawiono drugą świątynię dla wiernych świeckich. Rotunda pełniła właśnie tę funkcję.

Kościół ten jest jedną z najstarszych romańskich świątyń (XII wiek), a zarazem największą romańską rotundą w Polsce. Wyjątkowe jest prostokątne prezbiterium z oryginalnym sklepieniem. Od północy przylegają dwie asymetrycznie absydy, a od zachodu cylindryczna wieża. Prawie wszystko zbudowane jest z ciosów granitowych, z elementami konstrukcyjno-dekoracyjnymi z piaskowca, a cegła jest elementem zastosowanym nieco później. Do 1779 r. świątynia funkcjonowała pw. św. Krzyża. Za czasów wojen napoleońskich od 1812 r. służyła jako spichlerz, następnie jako dzwonnica. Podczas II wojny światowej Niemcy zrobili z kościoła magazyn i wycofując się podłożyli materiały wybuchowe, mury wytrzymały, ale zniszczono kopułę i górne partie wieży. Odbudowa trwała kilka lat po wojnie.

Wśród surowego wyposażenia świątyni można zauważyć pusty romański grobowiec – przypuszczalnie fundatora oraz najstarsze w Polsce stacje drogi krzyżowej (1531 r.). W zachodniej części znajduje się empora (biforium), w której zasiadali królowie i dostojnicy. Wchodzi się na nią po drewnianych niepewnych schodkach. Prawdopodobnie przebywali tam Władysław Łokietek, Kazimierz Wielki, Władysław Jagiełło (aż 7 razy), Kazimierz Jagiellończyk, Zygmunt Stary. U wejścia do kościoła stoi XII-wieczna romańska kropielnica, w całości wyciosana w jednym kamieniu. Bazylika Św. Trójcy jest budowlą romańską z przełomu XII/XIII wieku – konsekrowana w 1216 r. Świątynia była kilkukrotnie przebudowana: raz w stylu gotyckim, a drugi w barokowym. Fasada kościoła od XVIII w. barokowa, do pewnych wysokości jest jednak zachowany romański kamień, świadczą o tym pozostawione w wielu miejscach nieotynkowane romańskie ciosy. Pierwotne romańskie mury kościoła w obwodzie są zachowane po dzień dzisiejszy. Kościół jest trójnawową bazyliką, wzniesioną na planie krzyża łacińskiego a prezbiterium zakończone absydą z dwiema kaplicami po bokach.

Najcenniejszym zabytkiem świątyni są dwie romańskie kolumny z personifikacją cnót i przywar ludzkich (wszystkich kolumn jest siedem). Południowa kolumna wyobraża personifikację cnót: sprawiedliwość, wiarę, mądrość, pobożność, czystość, cierpliwość, pokorę, posłuszeństwo, wstrzemięźliwość, pokój chrystusowy. Na głowicy tej kolumny wyrzeźbiono scenę chrztu Chrystusa w Jordanie przez Jana Chrzciciela. Druga kolumna północna przedstawia personifikację przywar: gniew, morderstwo, pychę, bezbożność, krzywoprzysięstwo, obżarstwo, rozpustę, zawiść, bluźnierstwo, swawola. Podobne kolumny można podziwiać jedynie w Hiszpanii w Santiago de Compostella (katedra pw. św. Jakuba) i we Włoszech, w Wenecji (katedra pw. św. Marka). Kolumny wykonano z piaskowca przywiezionego z Brzeźna – okolice Konina (Wielkopolska). Inspiracją do powstania kolumn mogły być literackie przedstawienia walki cnót z wadami – „Korowód cnót” i „Zwierciadło dziewic” Hildegardy z Bingen lub „Psychomachia” Prudencjusza Aureliusza. Datowane są one na II połowę XII wieku. Chociaż mają już ponad 800 lat, to przez ponad 200 lat nikt o nich nie wiedział, gdyż były obmurowane cegłą do 1946 r. Wówczas profesor Zdzisław Kępiński odkrył je w barokowych filarach.

Z pewnością odwiedzimy Strzelno jeszcze raz, aby dłużej nacieszyć oczy i posłuchać opowieści przewodnika ( czas zwiedzania ok.2 godziny), bo z pewnością warto.

Informacje praktyczne:

Obiekty kościelne oraz muzeum romańskie można zwiedzać codziennie w godzinach 9-17, a W niedzielę 13-17. Zwiedzanie tylko z przewodnikiem trwa ok. godziny, a bilet całościowy kosztuje 20 zł (normalny) i 13 zł(ulgowy).

Tuż obok jest parking, a ewentualnie drugi jest przy rynku. Lokalizację przedstawiamy w linku oraz na mapie zamieszczonej poniżej.