październik 2024

W Sulejowie byliśmy kilkanaście lat temu i niewiele z tego pamiętamy. Teraz byliśmy ponownie i tym razem wspomnienia zostaną chyba na dłużej. Kościół dawnego opactwa zastaliśmy otwarty, muzeum niestety zamknięte, a w dawnych pomieszczeniach klasztornych mieści się obecnie hotel i restauracja. Sądząc po liczbie samochodów na parkingu i gościach w restauracji zabytkowe mury, zalew i okoliczne atrakcje przyciągają znaczną liczbę turystów.

Historia klasztoru zaczęła się w XII wieku. W 1176 roku do Sulejowa przybył konwent dwunastu mnichów z burgundzkiego Morimond, osiedlając się na prawym brzegu Pilicy, w pobliżu wsi Sulejów. Cystersi dysponując sporym majątkiem i przywilejami przystąpili do budowy nowej, okazalszej świątyni. W 1232 roku arcybiskup gnieźnieński Pełka dokonał aktu jej konsekracji (pw. NMP i św. Tomasza Becketa) i z tej okazji nadał klasztorowi dalsze dziesięciny.

Klasztor w połowie XIII wieku był właścicielem około pięćdziesięciu wsi, a dochody czerpał z kolejnych czterdziestu pięciu w formie dziesięciny. Dynamiczny rozwój klasztoru został jednak dość niespodziewanie zahamowany. Od pierwszej połowy XIII wieku cystersi z Sulejowa toczyli spór z norbertanami z pobliskiego Witowa oraz z okolicznym rycerstwem. Jak zwykle chodziło o pieniądze, a sprawa dotyczyła podziału dziesięciny, Nie mając wiarygodnych świadectw prawnych sulejowscy mnisi dokonali wtedy licznych fałszerstw dyplomatycznych. W międzyczasie w 1259 roku dobra opactwa w Sulejowie zostały częściowo złupione przez Tatarów.

Wizytacja opatów z Wąchocka, Koprzywnicy w 1285 roku zakończyła się decyzją, która skutkowała usunięciem konwentu sulejowskiego do Byszewa. Klasztor w Sulejowie zasiedlili mnisi z Wąchocka, a opactwem zaczął zarządzać opat Jan z wąchockiego klasztoru.

Do załagodzenia sporu przyczynił się książę Władysław Łokietek, który był jednym z fundatorów klasztoru.

Przed końcem wieku XIII (w 1296 roku) wieś Sulejów została miastem na prawie niemieckim (magdeburskim). Dziś warto odwiedzić tam kościół pw. św. Floriana wybudowany na początku XX wieku w stylu neogotyckim.

W wieku XV sulejowski klasztor odwiedzali Władysław Jagiełło i Kazimierz Jagiellończyk, a ich wizyty skutkowały kolejnymi przywilejami dla opactwa.

W roku 1431 klasztor został ponownie najechany przez Tatarów i tym razem spalili oni zabudowania opactwa. W tym czasie w klasztorze przebywało ok. dwudziestu pięciu zakonników.

W roku 1655 podczas potopu szwedzkiego w klasztorze przebywał Jan Kazimierz, a działania wojenne doprowadziły do zniszczeniu całej osady. W XVIII wieku klasztor odbudowano, ale w 1731 roku wybuchł pożar, który ponownie doprowadził do ruiny część zabudowań.

Spór z klasztorem Norbertanów w Witowie toczył się wtedy ponownie i dopiero w 1742 roku zakończono go polubownie. Klasztor w Sulejowie ucierpiał podczas konfederacji barskiej oraz w kolejnym pożarze w 1790 roku.

W roku 1793 klasztor i miasteczko zajęli pruscy huzarzy, a w roku 1795 (po trzecim rozbiorze Polski) miasto znalazło się po pruskiej stronie granicy, a klasztor przejęli Austriacy. Kasata zakonu miała miejsce w roku 1819. Mienie poklasztorne ( w tym bibliotekę liczącą 2312 książek) przejął rząd Królestwa Polskiego. W kolejnych latach w klasztorze funkcjonowała ochronka dla dzieci, a pożary i wojny powodowały zniszczenie budynków. Po II wojnie światowej obiekt należał do duchowieństwa diecezjalnego. Od 1986 roku kościół i obiekty klasztorne zwrócono cystersom. Przesiedlili się tu zakonnicy z Wąchocka.

Kościół św. Tomasza Kantuaryjskiego wzniesiony z ciosów kamiennych jest najstarszym budynkiem. Dookoła opactwa znajdują się zabudowania gospodarcze i obronne. W dawnych budynkach gospodarczych utworzono obecnie hotel „Podklasztorze”. Dzisiejsza recepcja mieści się w dawnym browarze prowadzonym przez zakonnych braci, a część hotelowa zajmuje dawne spichlerze. W starej gorzelni, w której mnisi produkowali trunki dziś mieści się restauracja „Miód i Wino” oraz Browar Podklasztorze.

Kościół i klasztor otoczone są fortyfikacjami i murami mającymi 4 m wysokości. W Sulejowie kręcono słynne sceny porwania księcia Bogusława przez Kmicica w „Potopie” Jerzego Hoffmana. Na terenie Opactwa Cystersów powstawał także serial dla młodzieży z lat 1989-1990 „Janka”. Tereny Sulejowa i okolic stały się także inspiracją dla reżyserów następujących filmów: „Pan Wołodyjowski”, „Psy 2. Ostatnia krew” czy „Południe – północ”.

Miejsce zdecydowanie polecamy do odwiedzenia. W pobliżu bunkier w Konewce, Inowłódz, Spała i atrakcyjny zalew powodują, że warto tu spędzić weekend.

Informacje praktyczne:

W klasztornej restauracji zapłacimy raczej drogo, ale tuż obok w pobliskim pensjonacie i restauracji (ok. 100 metrów od zabudowań klasztornych) ceny bardzo przystępne.

W pobliżu zabudowań klasztornych znajduje się rozległy bezpłatny parking. W recepcji hotelu „Podklasztorze” można uzgodnić zwiedzanie opactwa z przewodnikiem (zmienna oferta).

Nad pobliskim Zalewem Sulejowskim znajdziecie wiele obiektów noclegowych. W Karolinowie znajdziecie plażę oraz będziecie mogli uprawiać windsurfing.

Trasę między kościołem w centrum Sulejowa, a zabudowaniami opactwa cystersów przedstawiamy w linku oraz na mapie zamieszczonej poniżej.