marzec 2023

Tykocin to miasto z bogatą historią i ciekawymi zabytkami. Ma klimat zbliżony do Kazimierza Dolnego i wiele miejsc związanych z kulturą żydowską, ale jest zdecydowanie mniej znane przez turystów. Prawa miejskie w 1425 r. nadał Tykocinowi książę mazowiecki Janusz I Starszy. W 1522 roku właściciel miasta Olgierd Gasztołd osadził tu Żydów z Grodna i nadał im wiele przywilejów. Po wygaśnięciu rodu Gasztołdów miasto przeszło w ręce królewskie. Zygmunt August w połowie XVI wieku wzniósł w pobliżu Narwi zamek, a poza nim gościli tu również Stefan Batory, Zygmunt III Waza oraz Władysław IV. Na przełomie XVI i XVII wieku starostą był Łukasz Górnicki - autor "Dworzanina" i bywał u niego Jan z Czarnolasu. W późniejszym okresie miało tu miejsce spotkanie Augusta II Mocnego z carem Piotrem Wielkim.

Ciekawostką jest, że Zygmunt August „mieszkał” w zamku bardzo długo po swojej śmierci. Dlaczego trumna ze zmumifikowanym ciałem króla przez ponad rok przebywała na zamku w Tykocinie? Otóż po bezpotomnej śmierci Zygmunta Augusta pozostał pusty tron i ogromny spadek. O legendarne skrzynie z kosztownościami, rzędy końskie, srebra, meble i inne kosztowności toczył się w kraju ogromny spór. Pogrzeb i scheda musiały czekać do czasu jego rozstrzygnięcia. Słynne arrasy wawelskie, które pierwotnie ozdabiały wnętrza tykocińskiej warowni zabrano razem z trumną na ceremonię pogrzebową króla (1573) i niestety. Z Krakowa na Podlasie nigdy już nie wróciły.

Zamek był jedynym, który podczas "potopu szwedzkiego" został zniszczony przez wojska polskie, a nie szwedzkie. W 1655 roku obsadę zamku stanowiły wojska Radziwiłłów sprzyjających Karolowi Gustawowi. Ostatniego dnia roku nieoczekiwanie zmarł tu Janusz Radziwiłł. Twierdza oblegana była przez wojska polskie pod wodzą hetmana Pawła Sapiehy przez kilkanaście miesięcy, ale dopiero po zamarznięciu bagien 27 stycznia 1657 roku została zdobyta. Wybuch prochu spowodował częściowe zniszczenie budowli, a epizod ten opisał Sienkiewicz w "Potopie".

W 1661 roku sejm w uznaniu zasług przekazał Tykocin w darze Stefanowi Czarnieckiemu. Nowy właściciel odbudował zniszczony w czasie „potopu” zamek i umieścił w nim swój osobisty skarbiec. Poprzez mariaże córek hetmana, Tykocin wraz ze starostwem stał się później własnością Gryfitów Branickich Ponad sto lat później ( w 1763) na rynku w Tykocinie powstał jeden z pierwszych pomników osób świeckich w miejscu publicznym. Posąg, który można podziwiać do dziś, poświęcony Stefanowi Czarnieckiemu ufundował jego prawnuk Jan Klemens Branicki.

Po pożarze w 1734 roku zamek odbudowany przez Czarnieckiego ponownie uległ dewastacji, a ok. 16 lat później został częściowo rozebrany. Dzieło zniszczenia dokończyły wojska niemieckie podczas I wojny światowej.

Tykocin może się poszczycić tym, że w 1642 roku zbudowano tu drugą w Polsce synagogę (po Krakowie). Obecnie mieści się w niej ciekawe muzeum, a wnętrza możecie zobaczyć na zdjęciach. Miasto przed II wojną światową liczyło ok. 3,5 tysiąca osób, a 50% ludności stanowili Żydzi. Początkowo od 1939 miasto znalazło się pod okupacją sowiecką, a dopiero w 1941 wkroczyli tu Niemcy. 25 sierpnia 1941 zgromadzili oni Żydów na rynku w Tykocinie i wyprowadzili ich do lasu w Łopuchowie, gdzie ich rozstrzelali.

W Tykocinie zbudowano pierwszy w Polsce dom dla żołnierzy weteranów ufundowany w w latach 1633-1645 przez Krzysztofa Wiesiołowskiego. Obecnie mieści się w nim pensjonat i restauracja. Tuż obok niego w latach 1742-1750 wybudowano barokowy kościół pw. Św. Trójcy, który zamyka jedną ze ścian rynku. Z zamkiem znajdującym się po drugiej stronie Narwi łączy rynek most. Wywołuje on słuszne skojarzenia u turystów pochodzących z Dolnego Śląska. Dlaczego? Bo jest podobny do mostu z Wrocławia. Wieść gminna niesie, że przywiozła go tu „armia sowiecka”. Pierwotnie miał trafić do ZSRR, ale szczęśliwie pozostał w Tykocinie.

W Tykocinie ustanowiono w 1705 roku Order Orła Białego, który jest najstarszym i najwyższym odznaczeniem państwowym Rzeczpospolitej. W lutym odbywa się tu rekonstrukcja oblężenia zamku, a w pobliskich Kiermusach powstało prywatne Edukacyjne Muzeum Oręża Polskiego im. Jerzego Hoffmana. Zbudowany wg dawnych wzorców kasztel graniczny w swoich zbiorach posiada zarówno militaria, jak i eksponaty archeologiczne, które przybliżają czasy największych zwycięstw oręża Polskiego i Wielkiego Księstwa Litewskiego. Ale o tym może już w innym artykule.

Informacje praktyczne:

Zamek w Tykocinie zwiedza się o pełnych godzinach z przewodnikiem. Bilety 18 zł normalny, 16 zł ulgowy. Obiekt czynny codziennie poza poniedziałkiem w godzianch 11-17. Czas zwiedzania 40-50 minut.

Synagogę można zwiedzać w godzinach 10-18 codziennie poza poniedziałkami. Bilet normalny kosztuje 25 zł, a ulgowy 15 zł. Czas zwiedzania ok. pół godziny. Kościół Świętej Trójcy - wejście bezpłatne. Zespół klasztorny benedyktynów - równiez bezpłatny wstęp.

W pobliżu Tykocina w Kiermusach Muzeum Oręża Polskiego - bilety 18 zł. Można dotykać wszystkich eksponatów. W obiekcie są również miejsca noclegowe. Dojście do obiektu szutrową drogą wśród pól. Po drodze z Tykocina mijamy bocianią wieś Pentowo. W miejscowym dworze oferowane są miejsca noclegowe.

Lokalizację przedstawiamy w linku oraz na mapie zamieszczonej niżej.