Ząbkowice Śląskie: Miasto Krzywej Wieży i Tajemnic Frankensteina

październik 2025

Ząbkowice Śląskie, położone w sercu Dolnego Śląska na Przedgórzu Sudeckim, to niewielkie miasto pełne kontrastów: średniowiecznych zabytków, mrocznych legend i urokliwych krajobrazów. Dawniej znane jako Frankenstein – nazwa, która do dziś budzi skojarzenia z powieścią Mary Shelley – Ząbkowice przyciągają turystów. Wyobraź sobie: przechadzasz się krzywymi uliczkami średniowiecznego miasta, a nad Tobą góruje wieża odchylona o ponad 2 metry – druga po Pisie w Europie! Witaj w Ząbkowicach Śląskich, perle Dolnego Śląska, gdzie historia szepcze sekrety z każdego kamienia, a legendy o Frankensteinie budzą dreszcze. To nie sen – to realna przygoda dla 14 tysięcy mieszkańców i setek tysięcy turystów rocznie! Z pobliskimi Sudetami i Kłodzkiem na wyciągnięcie ręki, Ząbkowice to Twój idealny start na dolnośląskiej wyprawie.

Historia Ząbkowic Śląskich sięga drugiej połowy XIII wieku, kiedy to około 1280 roku książę Henryk V Brzuchaty założył osadę w strategicznym miejscu – na skrzyżowaniu szlaków handlowych z Wrocławia do Pragi i z Nysy do Świdnicy. Pierwsza wzmianka o mieście jako civitas Frankenstein pochodzi z 1287 roku.

Początkowo obwarowane drewniano-ziemnymi fortyfikacjami, szybko zyskało mury kamienne w XIV wieku. Dzięki przywilejom książęcym, takim jak prawo składu soli i ołowiu (1298) czy huta szkła (1300), Ząbkowice rozwijały się dynamicznie jako ośrodek handlowy i rzemieślniczy. W średniowieczu miasto zmieniało właścicieli: w 1322 roku przejął je Bolko II Ziębicki, a w 1351 roku – Karol IV Luksemburski, czyniąc je stolicą dystryktu. Wojny husyckie (1428) przyniosły pierwsze poważne zniszczenia, w tym spalenie kościołów i murów. XVI wiek to okres reformacji, z Ząbkowicami jako jej ośrodkiem na Śląsku, ale też czasy Podiebradów (1454–1569).

Najtragiczniejszy rozdział to wojna trzydziestoletnia (1618–1648), z licznymi szturmami i pożarami, które zdewastowały miasto. XIX wiek przyniósł renesans: industrializację, kolej (połączenie z Jaworzyną Śląską w 1858), latarnie uliczne (1815) i oświetlenie gazowe (1863). Jednak 24 kwietnia 1858 roku wielki pożar pochłonął większość zabudowy, w tym ratusz i Krzywą Wieżę, zabierając życie 27 osób.Mimo to, miasto odbudowano w stylu neogotyckim.

W czasie II wojny światowej Ząbkowice uniknęły zniszczeń, choć w 1945 roku przez miasto przeszedł marsz śmierci więźniów z Auschwitz i Kłodzka. Po wojnie, w 1946 roku, nadano mu polską nazwę Ząbkowice Śląskie, a ludność niemiecką zastąpiono Polakami z Kresów Wschodnich. Dziś Ząbkowice Śląskie to skarbnica zabytków. Największe atrakcje skupiają się wokół Rynku i tworzą 2,8-kilometrową Miejską Trasę Turystyczną, idealną dla indywidualnych spacerowiczów – tablice informacyjne przy każdym obiekcie ułatwiają zwiedzanie.

Symbolem miasta jest Krzywa Wieża. To 34-metrowa dzwonnica z 1413 roku (odbudowana po pożarze w 1860), odchylona od pionu o 2,14 metra – drugie miejsce w Europie po Pizie. Teorie jej krzywizny obejmują osiadanie gruntu po deszczach lub trzęsieniu ziemi w XVI wieku. Z tarasu widokowego rozciąga się panorama Sudetów. Krzywa Wieża ma inskrypcję: "Nazywam się Johannes Gleiss, wybudowałem tę wieżę krzywą z pilnością". Czy był to żart budowniczego? W 1858 roku pożar strawił miasto, ale Krzywa Wieża przetrwała – cud czy zrządzenie losu?

W pobliżu znajdują się ruiny zamku Książąt Ziębickich. Zamek w 1467 roku był oblegany dwukrotnie. Wrocławianom udało się go zdobyć dopiero dzięki użyciu „wielkiej puszki” – działa ważącego 80 cetnarów, którą ciągnęły 24 konie. Dowódcą świeżo zdobytej warowni został wrocławianin Ulrich Hans von Hasenburg. Czeski król Jerzy nie zamierzał jednak pozostawić zamku w rękach wroga. Wysłał więc swojego syna Victorina z wojskiem liczącym 4000 żołnierzy. 15 lipca 1467 roku wojska czeskie po ciężkich walkach zajęły miasto i zamek, a zdobytą „wielką puszkę”, która warta była tysiąc dukatów, zabrano do Pragi. Gotycko-renesansowa twierdza z XIV wieku została przebudowana w XVI stuleciu przez Podiebradów. Twierdza została opuszczona w 1728 roku. Dziś te malownicze ruiny z 3-metrowymi murami, dostępne są na spacery i koncerty letnie. Podziemia skrywają tajne przejścia. Na naszych zdjęciach możecie zobaczyć zmiany jakie zaszły w ciągu ostatnich kilkunastu lat.

Spacerując w pobliżu rynku zobaczymy jeszcze neogotycki ratusz z 1862–1864 roku, zaprojektowany przez Alexisa Langera, górujący nad prostokątnym rynkiem otoczonym kolorowymi kamienicami z XV–XIX wieku. W budynku mieści się Centrum Informacji Turystycznej z mapkami i broszurami.

Podczas wędrówki zobaczymy również gotycki kościół św. Anny z XIV wieku, z ołtarzem Johanna Clayssensa (1701) i epitafium Wita Stwosza Młodszego.

Najstarszy dom z 1504 roku to Dwór Kauffunga. Dziś to Izba Pamiątek Regionalnych z eksponatami etnograficznymi, bronią i Torą z synagogi,a kiedyś miejsce zamieszkania Bernarda Krause (1743–1803), znanego jako śląski Rembrandt.

Kilka lat temu odkryto zabytkową w Ząbkowicach średniowieczną studnię z mnóstwem arte faktów i srebrnymi monetami. Może jeszcze jakieś odkrycia czekają nas w tym mieście?

Podczas zwiedzania miasta nie można pominąć Laboratorium Frankensteina. To interaktywna atrakcja w podziemiach, nawiązująca do dawnej nazwy miasta, z rekwizytami grozy i historią grabarzy-kanibali. Upamiętnia proces grabarzy z 1606 roku, kiedy oskarżeni o trucie dżumową trucizną, torturowani grabarze "przyznali się" do kanibalizmu i wrzucania ciał do wody. Zginęło prawie 2000 mieszkańców. Oskarżeni zostali skazani na śmierć przez okaleczenie i spalenie żywcem. Oto jak relacjonuje wykonanie wyroku „Newe Zeyttung”: „Najpierw ich wszystkich oprowadzano po mieście. Potem rozdzierano ich rozżarzonymi obcęgami i oderwano im kciuki. Starszemu grabarzowi oraz jednemu z pomocników mającemu 87 lat obcięto prawe dłonie. Potem obu razem przykuto do słupa, z daleka zapalano ogień i ich upieczono. Nowemu grabarzowi ze Strzegomia rozżarzonymi obcęgami wyrwano członek męski. Potem i jego wraz z innymi przykuto do słupa, gotowano i pieczono. Pozostałe osoby wprowadzono na stos i spalono”.

W 1910 roku nakręcono pierwszy film na kanwie powieści Marii Shelley i od tego momentu rozpoczęła się swoista kariera Frankensteina i powstałego wówczas gatunku filmowego, nazwanego później horrorem.

Ząbkowice Śląskie to nie tylko zabytki – to kopalnia legend. Dawna nazwa Frankenstein zainspirowała tezę o związku z powieścią Shelley (choć bezpodstawną). Nazwę tę „przywieźli” prawdopodobnie ze sobą pierwsi osadnicy - założyciele miasta, pochodzący z Frankonii -z krainy historycznej Niemiec nad środkowym Renem.

Ząbkowice to miejsce, gdzie historia splata się z legendą, a każdy zakątek kryje opowieść. Niezależnie czy jesteś miłośnikiem architektury, czy poszukiwaczem duchów – to obowiązkowy przystanek na dolnośląskiej trasie.

Informacje praktyczne:

Ząbkowice Śląskie są łatwe do zwiedzania pieszo, ale warto zaplanować dojazd i nocleg. Dojazd samochodem z Wrocławia ok. 80 km (1 godzina autostradą A4, potem DK8). Parkingi przy Rynku i zamku. Pociągiem/autobusem do stacji PKP Ząbkowice Śląskie na linii Wrocław–Kłodzko; połączenia PKS z Wrocławia i Kłodzka.

Miasto oferuje hotele, pensjonaty i agroturystykę –ceny od 150–300 zł/noc. Restauracje skupione przy Rynku serwują śląskie specjały: pierogi, kluski śląskie i piwo regionalne.

Większość atrakcji czynna w godzinach 9:30–17:30. Bilet łączony (KRZYWA WIEŻA + IZBA PAMIĄTEK REGIONALNYCH + LABORATORIUM FRANKENSTEINA + ZAMEK) KOSZTUJE normalny 60 zł, ulgowy 49 zł, rodzinny 150 zł (2+1)- dopłata 10 zł za każde kolejne dziecko.

Bilet normalny do Krzywej Wieży w Ząbkowicach Śląskich kosztuje 18 zł, a ulgowy 15 zł. Dostępny jest również bilet rodzinny w cenie 45 zł (dla 2 dorosłych i 1 dziecka), z dopłatą 10 zł za każde kolejne dziecko. Czynna jest codziennie 9:30–17:30.

Zwiedzanie z przewodnikiem o godzinie 10:00, 11:30 , 13:30 i 15:00. Bilet normalny 25 zł, ulgowy 20 zł, rodzinny pakiet (2+1) + zamek 150 zł. Dopłata za dziecko pakiet +zamek – 15 zł.

Czynne 9:30 -17:30

LABORATORIUM FRANKENSTEINA- Zwiedzanie z przewodnikiem co 30 minut – (pierwsze wejście o 9:45). Bilet normalny 18 zł, ulgowy 15 zł, rodzinny 45 zł (2+1), dopłata 10 zł za każde kolejne dziecko.

. Lokalizację obiektów przedstawiamy w linku oraz na mapie zamieszczonej niżej.