Skansen w Zubrzycy Górnej – Orawski Park Etnograficzny

sierpień 2026

Orawski Park Etnograficzny w Zubrzycy Górnej to jedno z najciekawszych muzeów na wolnym powietrzu w Małopolsce i pierwsze tego typu otwarte w powojennej Polsce (1955 r.). Leży u podnóża Babiej Góry przy drodze wojewódzkiej 957. Około 60 obiektów prezentuje kulturę materialną, społeczną i duchową polskiej Górnej Orawy, powstałą z połączenia wpływów pasterzy wołoskich i rolników z Małopolski.

Serce skansenu stanowi dwór Moniaków (najstarsze partie z XVII wieku) – siedziba sołtysio-szlacheckiego rodu, który zarządzał Zubrzycą. Wokół niego rozmieszczono m.in. Czarną Karczmę z Podwilka (obecnie kasa i sklepik), lamus, olejarnię, folusz, tartak z młynem, kuźnię, kościół pw. Matki Bożej Śnieżnej (przeniesiony z Tokarni), dzwonnicę, szkołę, pasiekę z ulami kłodowymi oraz liczne chałupy z charakterystyczną orawską „wyżką” (spichlerzem na piętrze).

Skansen w Zubrzycy Górnej był plenerem filmowym m.in. do serialu „Janosik” i filmu „Ogniem i mieczem”.

Przed wieloma obiektami znajdują się tablice i opisy związane z konkretnymi osobami i historiami. W zagrodzie Misińców (zachowana in situ, przełom XIX/XX wieku) w 1938 roku mieszkał przez kilka miesięcy młody Karol Wojtyła (późniejszy Jan Paweł II). Jako maturzysta brał udział w Junackich Hufcach Pracy przy budowie drogi przez Przełęcz Krowiarki. Junacy kwaterowali u miejscowych górali; Wojtyła wspominał m.in. skrobanie ziemniaków. W zagrodzie jest skromna ekspozycja poświęcona temu okresowi.

W chałupie Dziurczaka (koniec XIX wieku, z Zubrzycy Dolnej) mieści się ekspozycja związana z najstarszą orawską apteką. Powiązani z nią byli m.in. Eugeniusz Stercula, Jan Neupauer oraz ostatnia właścicielka Magdalena Dziubek.

Jeśli ktoś kojarzy festiwale rockowe to z pewnością będzie pamiętał z Jarocina zespół De Press i piosenkę "Bo jo cie kocham". Liderem tego zespołu był syn pani Magdaleny. Andrzej Dziubek (znany również jako Andrej Nebb) urodził się w pobliskiej Jabłonce. Już w wieku 16 lat wraz z dwoma kolegami z liceum (w roku 1970) uciekł z Polski. Chłopcy przeszli przez granicę polsko-czechosłowacką w górach koło Chyżnego (ok. 6 km od Jabłonki), potem przez Czechosłowację dotarli do Austrii (przez pole minowe na granicy), gdzie poprosili o azyl polityczny. Później Andrzej wyjechał do Norwegii i znalazł się w Oslo, gdzie założył rockowy zespół. W jego utworach pozostał jednak lokalny orawski folklor.

W innej chacie, która była jednocześnie szkołą mieszkali nauczyciele Józefina i Emil Mika, którzy czynnie uczestniczyli w ruchu oporu w czasie II wojny światowej. Niestety skończyło się to dla nich tragicznie. Oboje zostali aresztowani przez gestapo. Emil trafił do Auschwitz, gdzie zmarł, a Józefina została zamordowana zastrzykiem fenolu w więzieniu Motelupich w Krakowie.

Są tu też obiekty upamiętniające Piotra Borowego (działacza niepodległościowego) czy lokalnych rzemieślników i gospodarzy.

Zwiedzając okolicę i jeżdżąc samochodem koniecznie zajrzyjcie do Jabłonki. To jedna z dwóch największych miejscowości polskiej Orawy (aczkolwiek w latach 1918-1920 należała do Czechosłowacji o czym nieco więcej poniżej). Już w XIV wieku król Kazimierz Wielki ustanowił tu komorę celną, która pobierała opłaty, a wiódł tędy szlak handlowy z kopalni soli w Wieliczce.

Po pierwszej wojnie światowej zawarto porozumienie między Polską i Czechosłowacją odnośnie przebiegu tymczasowej granicy. Jednak już 13 stycznia 1919 roku na skutek sfingowanego rozkazu naczelnego wodza Sił Sprzymierzonych gen. Ferdynanda Focha, Wojsko Polskie dostało rozkaz wycofania się z tych terenów i go wykonało. Weszło tu wojsko czechosłowackie. Później planowano przeprowadzić plebiscyt, który miał zdecydować o dalszych losach tej ziemi. Ostatecznie do niego nie doszło i w lipcu 1920 roku wieś powróciła w granice państwa polskiego. Zadecydowała o tym Konferencja Ambasadorów. Ponieważ narzucona linia graniczna nie zadowalała żadnej ze stron, doszło do dwustronnych rozmów zakończonych dopiero w 1924 roku podpisaniem tzw. protokołów krakowskich. W myśl porozumienia dokonano m.in. zamiany Głodówki i Suchej Góry na pozostałą część Lipnicy Wielkiej, Obie oddane wsie wróciły później w granice Polski na skutek ugody zawartej ze Słowacją w listopadzie 1938 roku, natomiast w okresie okupacji hitlerowskiej cała Górna Orawa została przyłączona do faszystowskiej Słowacji księdza Tisy. W roku 1945 granica wróciła na linię sprzed 1938 roku. Przebieg granicy ostatecznie uregulowano umową w 1958 roku. Jabłonka pozostała centrum administracyjnym i kulturalnym polskiej Orawy.

Dojeżdżając do wsi Jabłonka już z daleka widzimy kościół położony na wysokim wzgórzu. Roztacza się z niego wspaniała panorama. Z jednej strony widoczne są Tatry, a z drugiej majestatyczna Babia Góra. Wrażenie jest niesamowite. Jeśli będziecie podczas słonecznej pogody zajedźcie tam koniecznie.

Skansen to żywa lekcja historii Orawy – autentyczna, bez zbędnego komercyjnego szumu, a Jabłonka pozostawia w pamięci wspaniałe widoki. Te miejsca po prostu należy zobaczyć.

Informacje praktyczne:

Zubrzyca Górna znajduje się przy drodze 957. Około 12 km stąd jest do Jabłonki, 25 km do Nowego Targu i ok. 80–90 km do Krakowa.

Godziny otwarcia skansenu (do weryfikacji na stronie): październik–kwiecień: 9:00–15:00, maj–wrzesień: 9:00–17:00. Ostatnie wejście ok. 1,5 godziny przed zamknięciem. Poniedziałek jest dniem bezpłatnym. Jest możliwość samodzielnego zwiedzania, bez wchodzenia do wnętrz.

Bilety: normalny: 25 zł, ulgowy: 15 zł. Zwiedzanie dla grupy z przewodnikiem 120 zł trwa ok. 2 godzin.

Obok muzeum jest bezpłatny parking na ok. 20 samochodów. Około 50 m od wejścia (po tej samej stronie drogi co skansen, jadąc od Jabłonki).

Na zwiedzanie warto zarezerwować minimum 1,5–2 godziny (lepiej więcej). Teren jest rozległy, malowniczy, z potokami i zielenią – wygodny na spacer, też z dziećmi.

Organizowane są tu imprezy folklorystyczne, m.in. Święto Borówki, warsztaty rękodzieła, pieczenia chleba, konkursy.

Region słynie z gwary orawskiej, która wciąż żyje wśród mieszkańców. W okolicy – szlaki na Babią Górę, bacówki, pastwiska z owcami.

Lokalizację obiektów przedstawiamy w linku oraz na mapie zamieszczonej niżej.